9 april 2004
In de nieuwbouw van museum Boijmans van Beuningen zijn films te zien van Bas Jan Ader, getiteld Val I, Val II en Gebroken val.
In alle korte filmpjes tuimelt hoofdrolspeler Ader om. Hij valt van een boerderijdak, rijdt met de fiets een Amsterdamse gracht in, valt met klaphekje en al in een dichte beukenhaag. Behalve de hilarische val zelf, is het fascinerend dat bij ieder filmpje staat aangekondigd wannéér Ader zal vallen. Na twintig seconden. Na een minuut. Na drie minuten. Iedere toeschouwer weet wat er gaat gebeuren en wanneer, maar het wachten erop blijft intrigeren. Bezoekers blijven meer dan een keer naar hetzelfde filmpje kijken. En steeds weer, aan het eind, schudt men het hoofd. Dat hij toch wéér omtuimelt.
Budgettaire besluitvorming lijkt daar veel op. Deze weken neemt het kabinet de belangrijkste besluiten over de lopende begroting 2004 en de grote lijnen voor de begroting 2005 en latere jaren. Een, twee, of drie miljard bezuinigen? En, wáár? De hoofdrolspelers, vooral de ministers, nemen begin maart hun posities al in. Alle bewindslieden sturen een 'beleidsbrief' aan Financiën met de budgettaire stand van zaken, en aan wie het maar horen wil, laten zij weten dat er nu echt helemaal niets meer te halen valt. Ook de minister van Financiën sombert op zijn best, binnenskamers en voor de camera's. Het Centraal Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek brengen met grote regelmaat nieuwe cijferstaatjes uit. De Tweede Kamer gebruikt deze om haar schoten voor de boeg te geven in het wekelijks spoedoverleg met de minister van Financiën. Op zijn weblog zei Gerrit Zalm daar vorige week over: 'Zo'n debat heb ik dit jaar al drie keer gehad en het verloop was vrijwel hetzelfde'.
Ondertussen begint het geven en nemen in de bilateraaltjes tussen Financiën en vakdepartementen met voorspelbare zetten en overvaltechnieken. Het scenario ontrolt zich: Algemene Zaken schuift aan. Biechtstoelprocedures. Voorzichtige uitruil. Nieuwe feiten. Het CPB rekent en herrekent. De eerste oplossingsrichtingen halen de NRC. Ministers worden berispt wegens loslippigheid. Ferry en Frits nemen posities in. De spanning loopt op. Koortsachtig werken ambtenaren en ministers aan pakketten en plaatjes. Variant na variant wordt ingebracht, afgewogen en weer afgevoerd.
En dan, toch nog onverwacht, verschijnen de hoofdrolspelers begin april voor de camera's. Zij schudden elkaar de hand en spreken over een moeizaam proces met een evenwichtige uitkomst. Zalm heeft het weer gefikst. Of zoals in de droefgeestige zwart-wit filmpjes van Ader: hij valt wéér!
Met Bas Jan Ader is het tragisch afgelopen. In 1975 vertrok Ader in een solo-zeiljacht vanuit Cape Cod richting Europa in het kader van zijn werk In search of the Miraculous. Tijdens deze tocht is hij verdwenen. Een jaar later is zijn boot bij Ierland teruggevonden.
