Column Binnenlands Bestuur dd 24 juni 2005
Al anderhalf jaar wachten ambtenaren in diverse sectoren op een nieuwe CAO. Is de rek uit het decentraal arbeidsvoorwaardenoverleg? Er zoemen inmiddels allerlei voorstellen rond die kunnen leiden tot uniformering (het salaris van de MP als plafond) of zelfs hernieuwde centralisatie van het overleg. Wat staat er op het spel?
Ruim tien jaar geleden werd de publieke sector in verschillende geledingen opgedeeld, waarbinnen werkgevers en werknemers overleg gingen voeren over de arbeidsvoorwaarden. Politie, gemeente, rijk, en meer. Forse onderlinge beloningsverschillen tussen sectoren zijn in die periode niet ontstaan, onderhandelaars letten nauwgezet op elkaars resultaten. De variatie in de loonontwikkeling in vrijwel alle sectoren blijft de laatste vijf jaar beperkt tot zestien a achttien procent. Echte verschillen doorvoeren zou ook lastig zijn; kijk maar naar Prorail-personeel. Zij voeren als reden voor de gewenste loonstijging aan dat de oude NS-collega's over de achterliggende jaren beter af waren met de eigen CAO.
Tegelijkertijd kost het uitonderhandelen van de arbeidsvoorwaarden in de diverse sectoren veel tijd en moeite. Zeker voor sectoren met weinig werknemers als rechtelijke macht, waterschappen en provincies en voor kleine zelfstandige bestuursorganen met maximaal duizend werknemers. Gewoon de uitkomsten van rijk of gemeenten overnemen, is hier best te verdedigen. Het scheelt ook in de kosten.
Verdergaande decentralisatie zou wel verdedigbaar zijn voor grote organisaties, zoals voor de drie grootste rijksuitvoeringsorganisaties, die alle tenminste tienduizend medewerkers tellen en zeer onderscheidenlijke taken verrichten. Arbeidsvoorwaarden zouden op maat gemaakt kunnen worden, afhankelijk van de verrichte werkzaamheden.
Behalve sectoraal overleg is ook normalisatie van arbeidsverhoudingen voortdurend het oogmerk geweest. In plaats van een dictaat van de overheidswerkgever zou 'open en reëel overleg' tussen werkgevers en werknemers moeten plaatsvinden. Verder zouden ambtenaren hun speciale status verliezen en een gewoon arbeidscontract krijgen, uiteindelijk zelfs een echte CAO. Hoever is het daarmee?
Er is formeel nog steeds geen sprake van een CAO, al wordt dit begrip alom gebruikt. Ambtenaren kennen ook nog steeds een apart soort aanstelling, geen gewoon arbeidscontract. Dat is overigens vooral een formaliteit. Veel specifieke en bovenwettelijke arrangementen zijn voor de meeste ambtenaren inmiddels verdwenen of gaan verdwijnen. Ambtenaar zijn wordt een gewone baan. Dus hoewel de aparte ambtenarenstatus materieel bijna is verdwenen, bestaat deze formeel nog wel. Aperte tegenstanders van afschaffing hechten vanuit het belang van een hoogstaande ambtelijke integriteit aan een symbolische maar blijvende 'aparte ambtenarenstatus'.
Vakbonden tenslotte beleven de huidige onderhandelingen met overheidswerkgevers nog steeds niet als echt 'open en reëel'. Zij botsen op dichtgetimmerde regeerakkoorden, waarin nullijnen voor de hele publieke sector zijn vastgelegd. Hoezo normalisatie, hoezo open en reëel overleg, vragen zij zich af.
Daarom zijn de meeste Nederlandse werkonderbrekingen dit jaar vooral in en rond de publieke sector. En dat recht tot staken is wel weer een grote verworvenheid. Recente oproepen tot een hernieuwd stakingsverbod voor sommige sectoren, zoals bij kamerleden en wetenschappers, zijn daarom te betreuren. Naarmate regeerakkoorden minder in dictaatvorm zijn geformuleerd en arbeidsvoorwaardenoverleg meer open en reëel van karakter is, zullen stakingen nog minder dan nu voorkomen. En hoeven onderhandelingen niet zo lang te duren
maandag, juni 20, 2005
maandag, juni 06, 2005
Hou mijn geld maar
Column Binnenlands Bestuur dd 10 juni 2005
Abstracte getallen komen tot leven wanneer we ze terugvertalen naar behapbare omvang. Zo blijkt onze miljardenafdracht aan de EU per hoofd van de bevolking netto 181 euro per jaar. Ongeveer de helft van de 15 oude Europese landen draagt af, de Finnen spelen quitte en de andere helft ontvangt, waaronder onze zuiderburen, 72 euro per hoofd. Domme Hollanders?
Een andere som. Heroïne verstrekken op recept voor zwaar verslaafde junks is €13.000 voordeliger dan de huidige methadonprogramma’s. Ieder jaar dat een junk zorgenvrij door het leven gaat zou zijn crimineel gedrag sterk afnemen en zou er nog steeds €13.000 overschieten. Daarvan kun je een héél lang weekend naar Parijs, eindelijk de Belle Etoile Suite in Hotel Meurice boeken, lunchen op Altitude 95 en dineren bij Alain Senderens. En dan nog is die €13.000 waarschijnlijk niet helemaal op. Maar goed, de rekenfout is dat er niet genoeg junks zijn om ons allemaal zo’n weekend te kunnen veroorloven. Als we ruim duizend verslaafden helpen, een opbrengst van zo’n 13 miljoen, schieten we er allemaal een euro per jaar mee op. Een zak dropjes, niet meer. Maar die duizend geven we wel een menswaardiger bestaan, autoruitjes blijven heel en oma kan veiliger over straat.
Mijn weekend Parijs moet dus van Zalm komen, nu hij onze Europese afdracht gaat bevechten. Maar willen we dat wel? Besteedt Europa het budget niet wijs? Zouden wij het beter doen?
Ik bezocht pas een van de nieuw toetredende landen waar politiek en ambtenaren met volle inzet bezig zijn het landsbestuur inclusief de overheidsfinanciën op orde te brengen. Het kostte hen grote offers, niet alleen omdat ze persoonlijk keihard moesten werken om aan de gestelde opgaven te voldoen, maar ook om de burgers van het land te overtuigen dat aansluiting bij Europa deze offers waard was. In oude krakkemikkige kantoren, met afgebladderde muren en een schrijnend gebrek aan hulpmiddelen (wel een pc, geen financiële software) werkte men daar met volle inzet. Ook ambtenaren die kansen hadden op een beter betaalde baan in de private sector bezetten hun post met trots en elan. Want ze geloofden in toetreding tot de EU als beslissende stap van communisme naar democratie en namen daarvoor gretig advies en hulpmiddelen aan uit Europese programma’s. Natuurlijk, soms ook in hun eigen belang, dan konden ze een keer naar Brussel en een paar honderd euro overhouden van hun dagvergoeding (soms een maandsalaris). Maar ze lieten zich niet murw maken door de opeenvolgende auditteams van EG-ambtenaren die vanuit drie verschillende hoeken liefst twee keer per jaar alle bestedingen kwamen navorsen. Die steeds weer nieuwe lijstjes met vragen opstelden om de laatste cent Europese subsidie te controleren.
Eigenlijk wil ik helemaal niet dat mijn €181 wordt gehalveerd door een Thatcheriaanse opstelling van Nederland in Europa. Wat zouden we hier doen met dat geld? Weer een brede maatschappelijke discussie over Europa via een batterij communicatieconsultant? Neen, laat mijn geld dan maar Europees besteed worden. Oja, en haal die junks uit de criminaliteit; Parijs betaal ik zelf wel.
Abstracte getallen komen tot leven wanneer we ze terugvertalen naar behapbare omvang. Zo blijkt onze miljardenafdracht aan de EU per hoofd van de bevolking netto 181 euro per jaar. Ongeveer de helft van de 15 oude Europese landen draagt af, de Finnen spelen quitte en de andere helft ontvangt, waaronder onze zuiderburen, 72 euro per hoofd. Domme Hollanders?
Een andere som. Heroïne verstrekken op recept voor zwaar verslaafde junks is €13.000 voordeliger dan de huidige methadonprogramma’s. Ieder jaar dat een junk zorgenvrij door het leven gaat zou zijn crimineel gedrag sterk afnemen en zou er nog steeds €13.000 overschieten. Daarvan kun je een héél lang weekend naar Parijs, eindelijk de Belle Etoile Suite in Hotel Meurice boeken, lunchen op Altitude 95 en dineren bij Alain Senderens. En dan nog is die €13.000 waarschijnlijk niet helemaal op. Maar goed, de rekenfout is dat er niet genoeg junks zijn om ons allemaal zo’n weekend te kunnen veroorloven. Als we ruim duizend verslaafden helpen, een opbrengst van zo’n 13 miljoen, schieten we er allemaal een euro per jaar mee op. Een zak dropjes, niet meer. Maar die duizend geven we wel een menswaardiger bestaan, autoruitjes blijven heel en oma kan veiliger over straat.
Mijn weekend Parijs moet dus van Zalm komen, nu hij onze Europese afdracht gaat bevechten. Maar willen we dat wel? Besteedt Europa het budget niet wijs? Zouden wij het beter doen?
Ik bezocht pas een van de nieuw toetredende landen waar politiek en ambtenaren met volle inzet bezig zijn het landsbestuur inclusief de overheidsfinanciën op orde te brengen. Het kostte hen grote offers, niet alleen omdat ze persoonlijk keihard moesten werken om aan de gestelde opgaven te voldoen, maar ook om de burgers van het land te overtuigen dat aansluiting bij Europa deze offers waard was. In oude krakkemikkige kantoren, met afgebladderde muren en een schrijnend gebrek aan hulpmiddelen (wel een pc, geen financiële software) werkte men daar met volle inzet. Ook ambtenaren die kansen hadden op een beter betaalde baan in de private sector bezetten hun post met trots en elan. Want ze geloofden in toetreding tot de EU als beslissende stap van communisme naar democratie en namen daarvoor gretig advies en hulpmiddelen aan uit Europese programma’s. Natuurlijk, soms ook in hun eigen belang, dan konden ze een keer naar Brussel en een paar honderd euro overhouden van hun dagvergoeding (soms een maandsalaris). Maar ze lieten zich niet murw maken door de opeenvolgende auditteams van EG-ambtenaren die vanuit drie verschillende hoeken liefst twee keer per jaar alle bestedingen kwamen navorsen. Die steeds weer nieuwe lijstjes met vragen opstelden om de laatste cent Europese subsidie te controleren.
Eigenlijk wil ik helemaal niet dat mijn €181 wordt gehalveerd door een Thatcheriaanse opstelling van Nederland in Europa. Wat zouden we hier doen met dat geld? Weer een brede maatschappelijke discussie over Europa via een batterij communicatieconsultant? Neen, laat mijn geld dan maar Europees besteed worden. Oja, en haal die junks uit de criminaliteit; Parijs betaal ik zelf wel.
Abonneren op:
Posts (Atom)