Wie profiteert?

Column Binnenlands Bestuur dd 13 mei 2005

Vorige week presenteerde onderzoeksinstelling E-quality de resultaten van een symposium 'VBTB m/v'. Achter welluidende wetenschappelijke begrippen als 'gender budget analyse' gingen onderwerpen schuil die te maken hebben met de vraag : Wie profiteert van het beleid? Eén kwestie die deze feministische economen ontrafelden was of vrouwen evenveel profiteren van overheidsbeleid als mannen (antwoord: neen, vaak onbedoeld, maar toch). De zoektocht naar eventuele sexediscriminatie, na te lezen via http://www.e-quality.nl/ , bleek bepaald geen sinecure. Ondanks VBTB, het project om de samenhang tussen beleidsdoelen en budgetten scherper in beeld te krijgen, blijken begrotingen niet goed antwoord te geven op de vraag 'wie profiteert van het beleid'. Er wordt domweg niet systematisch bijgehouden welke doelgroepen (gemeenten, mannen, vrouwen, allochtonen) van het beleid profiteren.
Toen ik zelf eens probeerde te achterhalen wie van een nieuwe subsidieregeling voor schone vuilnisophaalauto's profiteerde, was subsidiegever Vrom ongeveer de laatste instantie die me dit kon vertellen. Twee telefoontjes later was me alles duidelijk. Een kleine gemeente vertelde me dat ze achter het net had gevist, het potje was al leeg, het had iets met Rotterdam te maken. De Maasstedelijke Roteb liet direct (en met onverholen trots) weten dat zij in haar eentje de subsidiepot van het departement had leeggevist en vele nieuwe wagens kon aanschaffen met een mooie subsidie. Dit dankzij een zeer vroegtijdige aanvraag.
Is dat erg? De subsidie was voor de Vrom-bureaucraten rechtmatig en doelmatig besteed, doet het er dan nog toe wíe het potje leegvist? Politiek is het natuurlijk relevant te weten waar het geld terecht komt. Dit is een van de redenen dat Amerikaanse begrotingen, die zwaar uitonderhandeld worden in Senaat en Huis van Afgevaardigden, een in onze ogen ongekend gedetailleerde opbouw hebben. Alle regionale volksvertegenwoordigers kunnen zo via de begroting zorgen dat hun staat, hun county, hun stad een hap uit de ruif ontvangt. Republikein of Democraat, iedereen waarborgt 'pork and barrel' voor de eigen regionale achterban. De verantwoording gebruiken Amerikaanse volksvertegenwoordigers om de vinger aan de pols te houden of het geld daadwerkelijk op de bestemde plaats is aangekomen. Maar doelgroepbesef is niet alleen nodig voor een betere politieke besluitvorming. Een sterker besef van doelgroepen in beleid, begroting en verantwoording past in echt publieksgericht werken. Beleid hoort steeds doordacht te worden vanuit de doelgroepen die baat hebben bij of schade lijden door het beleid. Ook wanneer het niet ons parlement is die als aanjager fungeert, zouden beleidsmakers zelf publieksgerichter kunnen gaan werken en denken. VBTB m/v ? was nog niet zo'n gekke vraag.