Te koop

Column Binnenlands Bestuur dd 9 september 2005

De nieuwe Amerikaanse ambassadeur is net als zijn voorgangers eerst en vooral een gulle donateur aan de president van de Verenigde Staten. Steeds vaker lijken marktprincipes morele of juridische beginselen te overvleugelen. Tijdens een college rechtseconomie voor studenten rechten en economie werd de volgende casus voorgelegd. Verkoper A heeft afgesproken een fiets te verkopen aan B voor honderd euro. Hij ontdekt echter dat koper C bereid is het dubbele te betalen voor de fiets. Als A niet aan B levert, moet hij B natuurlijk compenseren, maar kan hij per saldo nog steeds beter af zijn. Mag hij leveren aan C? Neen, stelden de meeste rechtenstudenten, contract is contract, dat is een groot goed. Natuurlijk wel, meenden de economen, als B voldoende gecompenseerd wordt moet hij niet zeuren. Allen zijn beter af.
Ook in het voetbal botsten deze waarden afgelopen weken. Dan doel ik niet alleen op Talpa, dat commercials en wedstrijdverslagen in een rare volgorde mixt, of handelshuis PSV dat zijn spelers in een beleggingsmandje stopte. Twee andere voorvallen illustreerden de schijnbaar niet meer te stoppen vermarkting van voetbal.
Een verarmde Duitse voetbalclub bood een plaats in haar eerste elftal aan tegen betaling van enige duizenden euro's. De zoon van de steenrijke Gaddafi speelde ook al om onduidelijke redenen bij Perugia, maar het zou toch vreemd ogen wanneer Ajax bijvoorbeeld de jonge Johnny de Mol in de spits zet, vanuit de gedachte: met zijn tienen kunnen we ook winnen en die jongen brengt wat extra centen binnen.
Tweede voorbeeld. In het economenvakblad ESB berekenen twee economen deze maand dat er veel voor te zeggen is een aantal voetbalclubs te verplaatsen. Dit omdat sommige regio's potentieel veel bezoekers kennen, maar geen club in de nabijheid hebben. Terwijl in andere gebieden te veel clubs om bezoekers concurreren. Dus net zoals in de VS soms een profteam naar een andere stad verhuist, zou dat ook in Nederland kunnen. Ook hiervoor geldt weer, het kan, Philips heeft zijn hoofdkantoor verplaatst naar Amsterdam maar om nu de club ten behoeve van het toeschouwersaantal naar een grote stad als Den Haag te verplaatsen? RKC naar Ede, Emmen naar Almere?
De stroom van ideeën tot vermarkting van diensten, ook publieke diensten is nog lang niet ingedamd. Zo werkt de kinderopvang nu via vraagfinanciering, waarbij ouders geld op de bankrekening krijgen om opvang in te kopen. Dat pakt niet altijd goed uit. Een krant meldde dat een jonge moeder van het grote bedrag 'nieuwe borsten aanschafte', terwijl het kinderdagverblijf met een oninbare rekening bleef zitten. De collectieve VUT wordt individueler, levensloopregeling en pensioenen volgen. In het nieuwe zorgstelsel zal ongezond gedrag worden afgestraft via dure aanvullende polissen. Er waren al polissen voor wie niet mee wilde betalen aan kosten van geboorten, straks moeten rokers, soa-lijders en chipseters ook een eigen aanvullende verzekering. En ik wil over tien jaar ambassadeur worden op de Maldiven. De markt maakt het allemaal mogelijk.