Financiële eindejaarsgedachten

Column Binnenlands Bestuur dd 16 december 2005

Nee, geen woord over decemberkoorts of koopkrachtplaatjes. Het gaat me om de kerstacties en collecten die ons deze dagen overspoelen. Nederlanders geven €5 miljard per jaar aan goede doelen, jongeren zo’n 150 euro per jaar, wat met de jaren oploopt tot bijna €600 door gepensioneerden. Niet het miljard van Bill Gates maar toch. De top-10 van de charitatieve organisaties verwerven allen meer dan €20 miljoen per jaar, flinke bedrijfjes!
Nu heeft het altijd kwakkelende filmhuis in mijn stad een grote kans binnenkort wat europees geld te krijgen. Dat geldt ook voor de kinderboerderij in onze wijk die eindelijk subsidie krijgt. Mooi, dan hoef ik niet meer te doneren en kan mijn geld kan naar organisaties die vanaf 2006 door het ministerie van VWS zijn gekort op subsidies. Of zie ik het verkeerd? Zou ik juist geld moeten geven aan organisaties die wel blijvend subsidie ontvangen? Blijkbaar zijn die beoordeeld en door de overheid effectief genoeg bevonden.
Leuk dilemma voor donateurs. Met de overheid meegeven of juist niet? En voor beslissers, subsidie aan een organisatie geven die nu door burgers wordt bekostigd of juist de noodlijdende?
Doneren voelt normaal gesproken op zichzelf al goed, ook zonder precies te weten wat er met het gedoneerde gebeurt. Al voelt het niet helemaal lekker wanneer onderzoeksjournalisten in de NRC of het jaarlijkse Dif-magazine uiteenzetten hoe slonzig sommige bestedingen van heel gerenommeerde organisaties verlopen. Of wanneer zij salarissen van topmannen ‘beperken’ tot bedragen die ik zelf nooit zal verdienen.
Onderzoekers als Amanda Wilsker bestuderen dit vraagstuk van publieke en particuliere donaties sinds lang. De ene school van denken typeert ze als ‘crowding out’. Wanneer de budgetten van charitatieve organisaties worden gespekt door overheidssubsidies, zullen particulieren stoppen met doneren, zodra zij menen dat de gewenste productieomvang wordt geleverd. Precies inzicht in geldstromen en de productiefunctie hebben particulieren natuurlijk zelden, maar ‘crowding out’ komt in de praktijk vaak voor. En, de ‘crowding out’ onderzoekers legitimeren met hun leer het idee van de terugtredende overheid en lijken het tij mee te hebben.
Anderen wijzen echter juist op ‘crowding in’effecten, een overheidssubsidie is een erkenning van kwaliteit, waardoor de subsidie werkt als katalysator en leidt tot méér particuliere donaties. In deze theorie kan de overheid op termijn eventueel weer wat gaan afbouwen. Een wezenlijk andere invalshoek!
Een derde school meent eerst crowding in te zien, de overheid steunt een goed bestaand initiatief, hetgeen de oorspronkelijke gevers versterkt in hun overtuiging dat ze de goede dingen doen, maar naarmate de overheid duurzamer subsidieert, verdwijnen de oorspronkelijke gevers, met ‘crowding out’ en staatsafhankelijkheid als resultaat.
Lastig dilemma misschien, maar als u het nog kunt volgen en beleidsmaker bent, pijnigt u uw hersens eens onder de kerstboom over de mogelijke effecten van uw subsidies. En als u als burger nog niet de maximaal aftrekbare 10% van uw inkomen hebt gedoneerd, volg niet alleen uw verstand maar ook gewoon uw hart. Er is geen gebrek aan relevante doelen.

Rijk rekenen

Column Binnenlands Bestuur dd 2 december 2005

Zalm meldt een financiële meevaller, de PvdA wil deze benutten om de lasten verlichten, 'zo kennen we de PvdA weer', Zalm houdt voet bij stuk. Ziehier de discussie van vorige week in een notendop. En er klopt helemaal niets van. Ten eerste, er is geen meevaller. Ten tweede, de PvdA is allang geen partij van ‘tax and spend’ meer. En ten derde, Zalm houdt geen voet bij stuk.
Is er een meevaller? Het tekort over 2005 (het EMU-saldo) lijkt minder groot dan gedacht, maar er is nog altijd een tekort!. De reden? Tijdelijk duurdere olie verhoogt de aan olieprijzen gekoppelde aardgasontvangsten, maar dat is echt tijdelijk. En vooral de hoger dan geraamde belastingontvangsten vallen niet echt mee, integendeel. Wat is er aan de hand? Wie meer belasting vooruit betaalt dan achteraf nodig blijkt, krijgt het teveel betaalde terug, plus 5% rente. Slim calculerende ondernemers hebben daarom bewust teveel belasting betaald, wat nu voor het rijk een meevaller lijkt. De zure grap voor de schatkist is dat ondernemers in 2006 waarschijnlijk grote bedragen terugontvangen, met een rente van 5%, hoger dan welke bank ook vergoedt. Ook de Consumentenbond tipt haar lezers deze maand bewust teveel belasting te betalen en zo rentewinst te boeken. De BV Nederland betaalt uit. Zo verrekenen we onszelf in 2005 rijk - nee : minder arm.
Tweede misverstand, dat van PvdA en ‘tax and spend’. Ook al niet waar. Wie nu nog zulke verhalen uit de oude doos bezigt over de PvdA doet intellectueel zoveel onrecht aan de koers van die partij dat er alleen maar politieke retoriek achter schuil kan gaan. En dat zij dan maar zo, maar fair is het niet. De PvdA kan nauwelijks minder fiscaalconservatief worden genoemd dan het CDA of de VVD met wie van 1989-2002 werd geregeerd. De partij streeft handhaving van EMU-afspraken na, durft wrange ombuigingen te verdedigen (lees het bijna akkoord van 2003 tussen Balkenende en Bos maar na, het scheelt geen budgettaire haar met het latere regeerakkoord). Zo je de PvdA wat wil verwijten, is dat ze nauwelijks onderscheidend meer is van andere grote partijen. Ze heeft zich schijnbaar geschikt in de dominantie van het EMU-saldo-denken. Een beetje meer Keynesianisme zou haar meer onderscheiden.. Nu is de grap dat ook elders oude, achterhaalde beelden bestaan. Bijvoorbeeld over Clinton en Bush. Onder welke president zijn de beste budgettaire prestaties geleverd in de VS ? Keihard aantoonbaar : Clinton. Hij maakte een einde aan de jarenlange overheidstekorten en onder hem schreef het land enkele jaren zwarte cijfers. Onder welke President zijn de uitgaven én het tekort verreweg het hardst gestegen? Juist, Bush, nota bene gesteund door een republikeinse meerderheid in het gehele Congres. Maar oude beelden zijn hardnekkig.
O ja, en Zalm. Die houdt geen voet bij stuk, de hand gaat van de knip. Net als in het budgettaire rampjaar 2001 toen bij Voorjaarsnota de miljarden werden uitgestrooid in het preverkiezingsjaar wordt ook Voorjaarsnota 2006 een laat Sinterklaasfeest als gevolg van alle verkiezingskoorts bij de grote partijen. Deze geschiedenis herhaalt zich - vrees ik- wel.