Column Binnelands Bestuur dd 17 februaro 2006
Tal van politici (her)ontdekken het fenomeen oormerken, financieel oormerken wel te verstaan. Cultuur, maatschappelijke zorg, infrastructuur, in veel debatten passeert het idee en ook Wouter Bos bepleitte het recent. Maar is oormerken wel zo’n goed idee?
Er zijn twee soorten financieel oormerken. De eerste is om bepaalde belastingopbrengsten te bestemmen voor specifieke uitgaven. Zo zijn de infrastructuuruitgaven lange tijd bekostigd uit Motorrijtuigenbelasting en accijnzen. Midden jaren negentig doorbrak Zalm dit evenwel omdat hij geen automatische koppelingen wilde tussen de alsmaar (hogere) autobelastingen en wegenuitgaven.
Een tweede vorm van oormerken is om binnen een uitgavenbudget specifieke groepen, doelen of bestemmingen aan te wijzen. In de begrotingswet wordt dan vastgelegd dat een vast deel of een bepaald bedrag ten goede komt aan ouderen, allochtonen, arme regio´s, het geriatrisch centrum te Paterswolde of de wormenkweek in Appelscha. De totale koek word er niet groter van, maar de aanwending wordt alvast politiek geregeld. In de VS is ´earmarking´ een nationale sport. Kwamen er in 1998 zo´n 2000 ´earmarks´ in de federale begroting voor, vorig jaar werd voor een bedrag van zo´n 32 miljard dollar voorrang gegeven aan zo’n 15.000 doelen. Washingtonse lobbyisten, die er goed aan verdienen, hadden totaal overigens 35.000 voorstellen tot earmarking weten in te brengen. Voorbeelden? Een kwart miljoen voor onderzoek naar alternatief visvoer in Idaho, twee ton voor onderzoek naar tomatenvirussen in Georgia enzovoort.
Oormerken lijkt nu ook hier herontdekt. Wouter Bos bepleitte laatst in de NRC bepaalde belastingen te oormerken voor bepaalde uitgaven ´zodat ze niet in een black box terecht komen´. Recent besloot de Kamer tot oormerken van de WMO-uitgaven. CDA-er Gerda Verburg motiveerde dit als een hulpmiddel om te komen tot transparantie, PvdA kamerlid Gerdi Verbeet verdedigde het oormerken recent in Binnenlands Bestuur omdat de WMO ´veel risico´s met zich meebrengt´. Ze nam afstand van het ´cliché´ dat ze oormerken zou bepleiten omdat ze gemeenten de uitvoering niet toevertrouwt.
Alle goede bedoelingen ten spijt, beide vormen van oormerken deugen niet. Belastingen dienen ter financiering van de totale rijksuitgaven en niet van een enkele uitgavencategorie. De allocatie is gebaat bij een volkomen vrije afweging van nut, noodzaak, krimp en groei van uitgaven. Politiek voorsorteren is ongewenst, verkleint de uitgavenflexibiliteit en leidt tot ineffectieve bestedingen.
Oormerken binnen de uitgaven lokt een slecht soort clientelisme uit met tal van suboptimale keuzen tot gevolg. Bijvoorbeeld bevoordeling van researchcentra ´om de hoek´ in plaats van de beste, zoals in de VS al decennia schering en inslag is. Oormerken bepleiten als hulpmiddel tot transparantie is lariekoek, voor transparantie is geen oormerken nodig.. Wie tot slot gemeenten taken niet toevertrouwt, moet niet decentraliseren of bij onzekerheid over de effecten een grondige evaluatie afspreken na enkele jaren.
Toch is het denkbaar dat ook in Nederland toekomstige kamerleden zich bij het verdelen van de koek meer en meer zullen overgeven aan het oormerken van uitgaven, om zo het profiel bij de eigen achterban of regio van herkomst te versterken. Of oormerken per saldo de kloof tussen burger en politiek echter verkleint, zoals Wouter Bos beoogt, is echter dubieus.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten