Column Binnelands Bestuur dd 6 januari 2006
Het is een begrijpelijk verlangen, de wens de geschiedenis in te gaan als langstzittend minister van Financiën die bovendien een begrotingsoverschot achterliet. Om dat te bereiken en voorjaar 2007 zwarte cijfers te presenteren, moet Zalm komende lente wel een paar beslissende veldslagen leveren.
Eind 2005 stapelen de positieve berichten zich op. De financiële resultaten over dat jaar vallen mee en de economische prognoses voor 2006 zijn gunstig. Door de heffing op rendement zullen particuliere beleggers over 2005 bovendien honderden miljoenen extra belasting gaan betalen, dankzij 25 procent hogere beursnoteringen. Tot slot mag de afdracht aan de EG vanaf 2007 met een miljard worden verlaagd.
Hoe paradoxaal ook, te veel goed nieuws kan Zalm eigenlijk niet gebruiken. Want juist door al die meevallers komen er (te) veel krachten los die het behoud van een goed budgettair resultaat kunnen frustreren, zo leert de recente geschiedenis. Nooit machtelozer stonden de doorgaans strenge inspecteurs en minister van Financiën dan bij de budgettaire besluitvorming in het voorjaar van 2001. In tijden van overschotten en meevallers blijken uitgavenministeries en vakministers immers slecht te porren voor matigheid met het oog op de overheidsfinanciën. Dit voorjaar wordt de besluitvormingscocktail nog wat explosiever door de naderende verkiezingen in 2007, voor een kabinet dat het beroerd blijft doen in de peilingen.
Wie zullen dan de vrienden van Zalm blijken te zijn? Waarschuwende IMF- en EG-rapportages zullen Nederland niet kunnen imponeren, we doen het qua economie en overheidsfinanciën immers juist goed. Wouter Bos en oppositiepartijen zullen Zalm ook niet bijstaan maar via eigen voorstellen de kiezers willen winnen of regeringspartijen verleiden de coalitie te verlaten. Het CDA dan, toch ook wars van potverteren en destijds brekend met de PvdA van Bos wegens zijn gebrek aan vermeende financiële soliditeit? Bij de eerste slag tussen Zalm en Verhagen om de energiecompensatie najaar 2005 bekende het CDA direct kleur. Ze zal juist vaker afstand nemen van Zalm om het sociale gezicht op te poetsen en dichter bij de PvdA te komen, zowel om zetels te herwinnen als om een echte keus te hebben na de verkiezingen van 2007. Er zullen kortom nog veel slagen tussen Verhagen en Zalm volgen, waarin straks ook onze MP kleur moet gaan bekennen. En die is eerder groen dan blauw.
Het meest wrange voor Zalm zal zijn dat ook VVD-ministers eigen resultaat gaan verkiezen boven financiële soliditeit. Dat gebeurde ook in 2001 toen Onderwijsminister Hermans ministens één miljard extra voor onderwijs eiste (en binnenhaalde), daarin nota bene bijgestaan door collega-VVD-ministers. 'Met zulke vrienden heb je geen vijanden meer nodig', verzuchtte Zalm nadien en verruilde na de verkiezingen zijn ministerspost voor een Kamerzetel.
