Column Binnenlands Bestuur dd 4 augustus 2006
Welke begrotingsgerelateerde motieven ook een doorslaggevende rol spelen bij het vormen van Balkenende-III, het belooft een bijzondere budgettaire periode te worden. Welke scenario’s doen zich de komende maanden voor ?
De eerste mogelijkheid is dat Zalm zijn belofte waarmaakt en alles in het werk stelt om een sluitende begroting te presenteren voor 2007. Het zou de voorlopige kroon op het werk zijn van de langstzittende minister van Financiën en vooral voor de VVD een ijzersterke troef in de verkiezingsstrijd. De economie draait, de overheid schrijft zwarte cijfers, stem VVD. Dit veronderstelt wel dat binnen de VVD een sluitende begroting wordt geprefereerd boven (extra) lastenverlichting, de liberale honing waar men nooit genoeg van krijgt. Helemaal aantrekkelijk is dat nu niet Joop Wijn maar Zalm zelf –en met hem de VVD- zich kan profileren als kampioen lastenverlichting.
De tweede mogelijkheid is dat het CDA-ministers wat afstand nemen van de VVD en niet zozeer lastenverlichting of een sluitende begroting prefereren maar het oppoetsen van het sociale gezicht via extra uitgaven. Dit mede om de PvdA de pas af te snijden en te voorkomen dat die met de andere linkse partijen het CDA als a-sociaal te kijk stelt. Vooral is een fikse strijd te verwachten tussen Zalm en De Geus maar ook Van der Hoeven (Onderwijs) en Ros (Welzijn) zullen zich niet onbetuigd laten. Zal Balkenende hierin een rol van betekenis gaan spelen? In een vergelijkbaar geval, in 2001 kon Zalm bij een aantrekkende economie en de verkiezingen voor de deur het niet droog houden; uitgavenministers zorgden voor een forse verhoging van de uitgaven ten laste van het EMU-saldo in meerdere jaren erna. Kan Zalm nu wel standhouden?
Een derde mogelijkheid is dat het kabinet een sluitend begroting presenteert maar dat het parlement de begrotingen flink amendeert. Gebeurt dat? Onder normale omstandigheden eigenlijk nauwelijks. De gemiddelde totaalomvang van aangenomen begrotingsamendementen is geen kwart procent, op één jaar na waarin de fractievoorzitters van de coalitiepartijen ruim een half miljard bijstelden. Zeker VVD’-er Rutte zal hiervoor te porren zijn, vooral om zelf te scoren, bijvoorbeeld door extra lastenverlichting te bepleiten. Ook een gelegenheidscoalitie van Verhagen en Bos is op enkele punten niet uit te sluiten om eerder genoemde redenen, beide overigens ten koste van Zalms huishoudboekje.
Er zijn nog twee mogelijkheden, minder waarschijnlijk maar toch. De eerste is dat Zalm de begrotingsbehandeling winnend afsluit maar dat in 2007 duidelijk wordt dat de hiep-hiep-hoera-begroting is gebaseerd op twijfelachtige, veel te optimistische veronderstellingen. Een nieuwe minister van Financiën zal rücksichtslos deze ‘lijken in de kast’ openbaar maken, hetgeen de reputatie van de huidige schatkistbewaarder doet eindigen als de loopbaan van Zizou, in grote mineur. Maar niet aan denken dus.
Of… Zalm slaagt, verlicht de lasten, beheerst de uitgavengroei en realiseert een sluitende begroting 2007. Rutte schuift vervolgens niet Rita maar hem naar voren als kandidaat vice-premier en beoogd minister van Financiën, die een dam zal opwerpen tegen snode AOW- en hypotheekplannen van links. Een electoraal klapstuk. Want wie zei dat Zalm zou vertrekken?
