Column Binnelands Bestuur dd 13 oktober 2006
Bestrijden van roken, alcoholgebruik, vetzucht, diabetes en depressies zijn de vijf speerpunten van VWS in haar beleidsplan : Kiezen voor een gezond leven. Het is roerend om te zien hoe de staat zich inzet voor het fysieke welzijn van haar onderdanen. Sommige burgers gaat dat nog niet vergenoeg. Ze drinken geen kraanwater maar flessenwater. Hun kinderen dragen vrijwillig fietshelmen en vader jogt een uurtje na zijn werk (hoewel de man het helemaal niet leuk vindt). Andere groepen burgers negeren alle welgemeende overheidsvoorlichting. Hoe daar op in te spelen ?
De staatsbemoeienis met ons leven begint vroeg. Seksuele voorlichting, voorlichting rond de zwangerschap, consultatiebureau en inentingen voor de jongsten. De nieuwe peutertoets van Rutte en leerplicht voor scholieren, maar ook tot het 16e jaar het verbod brommer te rijden en alcohol en sigaretten kopen of te werken. Daarentegen later zonodig wel methadon of zelfs heroïne. Autogordels, stoelverhogers, de staat heeft het beste met ons voor. Burgers zelf lang niet altijd zo risico-avers. Ze rijden ook massaal in auto’s zonder vijf veiligheidssterren, bellen onderweg, , vergeten gordels, roken en drinken, slikken, spuiten en snuiven. Blijkbaar accepteren velen dat niet altijd alles wat je doet helemaal goed voor je is. Niet altijd het beste willen is blijkbaar ook een optie.
Wanneer het echter op publiek dienstverlening aankomt, lijkt het echter, of alleen het beste goed genoeg is. En dat kan best anders. Als de burger zelf een afweging maakt tussen goed en minder goed, duurdere en goedkopere oplossingen, kan in de publieke dienstverlening ook veel meer dan nu gedifferentieerd worden in prijs en kwaliteit. Het is gewenst niet altijd alles altijd van topkwaliteit te leveren – tegen dito kosten.
Laat de burger daarom veel vaker dan nu een eigen afweging maken tegen welke prijs en kwaliteit hij publieke diensten wenst. En dat kan verrassende uitkomsten opleveren. Differentiatie kortom in de kwaliteit van de publieke dienstverlening, aansluitend bij de voorkeuren en betalingsbereidheid bij burgers, lijkt veel vaker dan nu mogelijk. Voorbeelden? Ze bestaan deels maar er kan veel meer. Langzame en snelle -maar duurdere- postbezorging. Gratis trouwen op maandagochtend, toptarief op vrijdag en zaterdag. Goedkoper leidingwater maar zelf consumptiewater optimaliseren via een filter. Vaker huisvuil inzamelen maar alleen voor wie een hogere vergoeding betaalt. We kennen al een sterke tariefdifferentiatie in de trein, de rest van het OV kan volgen.Zo wordt eindelijk ook extra maar dan wel duurdere service mogelijk. Recente boeken lenen in de bibliotheek maar tegen een (hogere) leenvergoeding. Een paspoort of rijbewijs aanvragen kost vijf dagen, kan dat niet op plaatsen als Schiphol en utrecht CS in een uur, zo nodig tegen dubbel tarief? Versnelde afhandeling van een bouwvergunning is een aanvrager vaak veel waard, maak het daarom mogelijk tegen een passend tarief. Vice versa, wanneer publieke dienstverleners niet de beloofde afhandelingtermijn nakomen, is een korting of vergoeding aan de aanvrager redelijk. De overheid hoeft niet altijd het beste te leveren, meer keus bieden aan burgers is vaker dan nu wenselijk.
