Column Binnenlands Bestuur dd 22 december 2006
De komende kabinetswisseling vraagt van de nieuwe ministers straks de nodige lenigheid. Ze moeten eerst de oude begroting verdedigen. voordat ze nieuw beleid kunnen presenteren en waarschijnlijk ook snoeiplannen verdedigen juist nu de economie opbloeit en de overheidsfinanciën floreren. Staatsrechtelijke en beleidsmatige acrobaten gezocht kortom.
Ten eerste de staatsrechtelijk kant. Nieuwe ministers moeten waarschijnlijk direct vanaf het koninklijk bordes door naar de Senaat om de begrotingsvoorstellen van het vorige kabinet voor 2007 te verdedigen. De voorstellen zijn dit najaar aangenomen door de Tweede Kamer, deels in oude samenstelling,, deels door de nieuwe Kamer. Kan een nieuwe ministersploeg dan nog wel wat wijzigen voor 2007? Het is een goede en terechte vraag van iedere nieuwe bewindspersoon na zijn aantreden. ‘Wat is er nog te schuiven of moet ik eerst een jaar het beleid van het oude kabinet uitvoeren voordat ik zelf keuzen kan maken’?
Tja, uitgesloten is het niet dat terwijl intern hard gewerkt wordt aan bijstelling van de begrotingen 2007, binnen de smalle marges die er nu eenmaal zijn, eerst nog de oude voorstellen moeten worden verdedigd. Daarna, pas bij Voorjaarsnota 2007 kunnen eigen accenten worden gelegd. Een zekere gespletenheid moet zo’n bewindspersoon dus wel hebben. Met droge ogen de Senaat vragen in te stemmen met het ene begrotingswetvoorstel en ondertussen werken aan iets heel anders.
Kan het anders? Lastig. We kunnen de Senaat redelijkerwijs niet vragen om de begrotingen 2007 pas te behandelen wanneer de eerste suppletore wijzigingen zijn ingediend. Want een wijzigingwet bij de Tweede Kamer indienen op een door de Eerste kamer nog niet bekrachtigd wetsvoorstel is wel heel onstaatsrechtelijk. Andere optie voor de Senaat; : snel na kerst de begrotingen 2007 nog met het oude kabinet behandelen. Maar ja, dat is ook kermis, aftredende bewindslieden een begroting laten verdedigen die hun opvolger gaat wijzigen. Een snelle formatie dus graag.
In een ander opzicht is een lange formatie echter wel goed. Niets is namelijk zo heilzaam voor de rijksfinanciën als een demissionair kabinet. Hoe langer er geen nieuw kabinet wordt gevormd, des te minder nieuw beleid of uitgaven. Nu al overtreffen de ramingen voor het eindejaarssaldo van 2006 elkaar in hoog tempo. In september werd in de Miljoenennota een overschot van 0,1% verwacht. De laatste officiële ramingen uit de recent gepubliceerde Najaarsnota van Zalm voorspelt al een overschot van 0,4% . En de allernieuwste kasramingen van Financiën, die alleen op de Financiën-website worden gepubliceerd maar niet aan het parlement gemeld, laten een nog hoger komend miljardenoverschot zien. Historisch is ook dat onze staatsschuld eind 2006 onvoorzien onder de 50% BBP uitkomst. Gerekend naar schuldomvang en jaarsaldo behoort Nederland nu top de kopgroep van EU-landen. Het vergt heel wat acrobatische vaardigheiden voor het (nieuwe) kabinet om enerzijds dikke zwarte cijfers te publiceren, maar tegelijkertijd te blijven melden dat er weinig ruimte is voor de gevraagde loonsverhoging van rijksambtenaren. En conform de verkiezingsprogramma’s duizenden ambtenarenplekken schrappen bij dit budgettaire succes, het wordt nog even spannend dit voorjaar.
