Column Binnenlands Bestuur dd 9 maart 2007
Bij zijn afscheid bood de stagiaire ons een certificaat aan, goed voor enkele bomen die op een onbekende plek zouden worden geplant. Immers, zo betoogde hij, voor zijn onderzoek had hij moeten (trein)reizen en hij wilde een C02 neutrale stage. Tja, die Wageningers was de eerste gedachte. Maar wel beschouwd lijkt het denken over duurzaamheid wijdverbreid, ook binnen de overheid.
Vooral bewuster inkopen staat in de aandacht. Het is geen klusje meer voor de mannen van het magazijn maar mag zich verheugen in een warme maatschappelijke en politieke belangstelling. Zie ook de Amerikaanse pompexploitant die terreurvrije benzine uit de pompen laat vloeien. Gegarandeerd niet uit moslimstaten of van ‘linkse gekken’ als de Venezolaan Hugo Chavez, maar uit Canadese, Mexicaanse of Amerikaanse peut.
Nog vorige week publiceerde ook in Nederland een brede groep beroemdheden een manifest (‘Verander het klimaat’) met bespiegelingen over onder meer overheidsaankopen. Ze betrokken de stelling dat ‘de overheid alleen nog ‘de beste en schoonste spullen’ moet gebruiken. In het coalitieakkoord staan ferme uitspraken over de overheidsinkoop. ‘De positie van het MKB wordt bevorderd door ruimere toegang tot overheidsopdrachten.’
Wie dit geheel op zich in laat werken kan de schrik om het hart slaan. Vrij vertaald: De overheid doet alleen zaken met middenstanders die voldoende minderheidsgroepen in dienst hebben, kunnen aantonen dat er geen kinderarbeid aan te pas is gekomen, innovatieve technieken gebruiken en kunnen garanderen dat er gewerkt is met biologische materialen uit bevriende naties. Is dat de bedoeling?
Dat is wel het idee achter duurzame bedrijfsvoering: bij alle aankopen rekening houden met het milieu en sociale aspecten. Dus met arbeidsomstandigheden als mensonterende productieprocessen en kinderarbeid en met milieuaspecten als afval en gevaarlijke stoffen en behoud van flora en fauna.
Overheidsorganisaties geven jaarlijks dertig miljard euro uit aan inkopen en aanbestedingen. Zo vormt zij een substantieel deel van de markt voor onder andere kantoorartikelen, weg- en bouwwerkzaamheden, transportmiddelen en energie. Door duurzaam in te kopen kan de overheid een impuls geven aan de marktpositie van duurzame producten, werken en diensten.
Op dit moment kopen alle Nederlandse overheden gezamenlijk voor slechts twintig procent duurzaam in. In 2005 is de doelstelling geformuleerd dat duurzaamheid in 2010 bij minstens vijftig procent van alle aankopen en investeringen een belangrijk criterium vormt. Op voorstel van de Kamerleden Ger Koopmans (CDA) en Paul de Krom (VVD) is zelfs een motie aangenomen waarin die ambitie is verhoogd tot honderd procent, als resultaatsverplichting.
Dus zijn departementen aan de slag met, duurzame kantoorrenovatie en -nieuwbouw, energiebesparing, stringent parkeerbeleid voor ambtenaren, vliegreizen compenseren via ‘Trees for travel’, inkoop van duurzaam hout, afvalscheiding en veel meer. Ook provincies en gemeenten hebben de ambitie om in 2012 voor vijftig procent of meer duurzaam in te kopen. Zo gaan onder groeiende maatschappelijke en politieke druk ook overheidsorganisaties zich gedragen als ‘maatschappelijk verantwoorde ondernemingen’ of zo je wil ‘maatschappelijk verantwoorde overheden’. Opmerkelijk eigenlijk dat die externe druk nodig is.
