In opzet is het Nederlands comptabel stelsel, ook in internationaal perspectief, hoogstaand. Doorgaans
- adequate macro-begrotingsramingen (Zalm-norm en CPB-expertise),
- op micro-niveau verbinding tussen beleidsdoelen en budget (VBTB) en
- aansluiting tussen begroting en verantwoording (derde dinsdag, derde woensdag).
Toch zijn er in de werking van het comptabel stelsel een aantal kritische noten te plaatsen.
- De omvang van de amendering door de Tweede Kamer is opmerkelijk laag, geen kwart procent. Versterking van de benutting van recht van amendement is echter een verantwoordelijkheid die niet comptabel is maar aan de politiek zelf. Amendementen van de Kamer zijn echter geen ‘blanco cheque’, ook geamendeerde budgetten verdienen toetsing op nut, noodzaak en doelmatigheid..
- Er ontbreekt vergeleken met andere landen in het voorjaar een debat over de budgettaire hoofdlijnen tussen Kamer en kabinet ten behoeve van het opstellen van de komende ontwerpbegroting; het Voorjaarsnotadebat is nu een ‘gekunsteld’ aangrijpingspunt want eigenlijk bedoeld voor het lopend jaar. Een hoofdlijnenbrief van Financiën is een optie.
- Het tijdstip van afhandelen van de 2e suppletoren is zo laat dat materieel de departementen de middelen al moeten hebben besteed; vervroeging van de indiening 2e suppletoren of versnelling van de afhandeling zou ordelijk zijn. Wel mogelijk consequenties voor Slotwet die nu alleen technische mutaties mag bevatten.
- De Eerste Kamer debatteert nu na de jaarwisseling over de ontwerpbegrotingen; dat is in alle opzichten ontijdig en vergt een versnelde afhandeling door de Tweede Kamer.
- Het goede idee van Verantwoordingsdag heeft onvoldoende effect gesorteerd. De oplossing is echter in handen van het parlement zelf.
- Het met twee stelsels werken, baten-lasten en verplichtingen-kas, ,is, hoe bekritiseerbaar ook, een pragmatische oplossing voor de twee werelden van beleid en uitvoering die het rijk herbergt. Wel is de kennis omtrent baten- en lasten in alle geledingen zorgwekkend laag. Dat verdient verbetering.
- De grote verdienste van de laatste twintig jaar is dat mede dankzij accountants en ARK de rechtmatigheid in hoge mate is geborgd; de prijs waartegen is echter onevenredig hoog geworden, niet alleen de omvang van auditdiensten en ARK maar ook de ambtelijke controle-inspanningen en verkrampingen van het uitvoeringsproces zijn hoog. Er is lef nodig om te komen tot een stelselherziening met als thematiek bijvoorbeeld controle in andere frequenties, echte single audits of oplossingen anderszins waarbij via bijvoorbeeld een Staatscommissie ook reflectie op de positie en werkwijze van de Algemene Rekenkamer geen taboe moet zijn.
