Column Binnenlands Bestuur dd 23 maart 2007
Onverwacht veel debat was er de afgelopen dagen rond privatisering en verzelfstandiging. Parlement, denktanks en de nieuw aangetreden minister van Financiën lieten zich hier voor het eerst uit over uit. Is er een nieuw elan te bespeuren?
Vice-premier Bos liet in het parlement weten dat deze coalitie een ander ideologische positie inneemt dan de vorige. Kamerlid Ferd Crone had al eerder de PvdA-ideeën over sociale vennootschappen ontvouwd en het CDA-idee van de maatschappelijke onderneming is zelfs in het coalitieakkoord opgenomen. Hoewel beide concepten nog erg open en deels onuitgewerkt zijn, zullen ze veel terugkeren in het privatiseringsdebat. Zeker zullen ze leiden tot een andere koers bij het aandeelhoudersbeleid van de staat onder Bos. Bedacht zij wel, dat net voor Bos’ aantreden Financiën belangen in bijvoorbeeld KPN, TNT en Sdu verkocht. Hij kan dus redelijk vrijuit spreken nu zijn aandelenportefeuille is opgeschoond. Alleen de door Zalm nagestreefde verkoop van aandelen Schiphol strandde nipt door langdurig verzet uit de hoofdstad. Maar ook onder Bos is gedeeltelijke verkoop van Schipholaandelen niet uitgesloten, al zal deze coalitie andere doelen stellen bij een eventuele verkoop dan de vorige.
Een vertrouwd privatiseringsgeluid klonk uit de liberale denktank die in het rapport ‘Vertrouwen in de markt’ de welbekende privatiseringsgrammofoon weer eens draaide. ‘Meer markt, geen sectorspecifieke regels na privatisering, het gehele spoor privatiseren, geen cent subsidie meer voor het openbaar vervoer’. En meer. Waar bijvoorbeeld het CDA zich in de paarse jaren in de oppositie bezon op haar uitgangpunten, lijkt de liberale Teldersstichting nog niet zo. Zij graaft zich in haar vertrouwde oude stellingen in. De reactie van SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan was dan ook stevig. In het rapport wordt geen rekening gehouden met het voortschrijdend economisch inzicht in de effecten van privatisering. ‘De nuance is onzichtbaar in deze klaroenstoot en lichtflits voor de vrijheid van de markt’.
Het parlement zelf bereid zich voor op de behandeling van de rapporten van de Algemene Rekenkamer over Rechtspersonen met een Wettelijke Taak. Vele tientallen vragen gingen vorige week uit naar de departementen. Erg voorspelbare vragen, eerlijk gezegd, die niet echt de kern van de zaak betreffen.
Die kernvraag is: welk beleid gaat het nieuwe kabinet voeren rond verzelfstandigde organisaties waarover het coalitieakkoord volledig zweeg? Daarom moet het parlement wachten op het kabinetsstandpunt over de toekomstige positie van zelfstandige bestuursorganen. Die discussie wordt dezer dagen door een ambtelijke commissie voorbereid, waarbij de noodzaak van behoud van zelfstandigheid van uitvoeringsorganisaties als het Kadaster, Dienst Wegverkeer (RDW) en de Informatie Beheer Groep mede onderwerp van debat is, naast saillante vragen omtrent de vermogensomvang en de beloning van de top.
Sommige bestuurders van zelfstandige bestuursorganen, zoals directeur Hakkenberg van de RDW, vrezen al terugdraaiing van de zelfstandige status en wijzen op de hoge, in hun ogen onnodige veranderkosten die gemoeid zijn met het weer omvormen van zelfstandige bestuursorganen tot agentschap. De vraag is dus anno 2007 voor het kabinet: privatisering moet van oudsher de staat iets opleveren, mag het terugdraaien van verzelfstandigingen iets kosten?
