Column Binnenlands Bestuur dd 20 april 2007
Een rare mengeling, loon erbij maar veel banen weg bij de rijksoverheid. Om structureel 600 miljoen te besparen gaat het kabinet 753 miljoen ombuigen. Het verschil is bestemd voor uitstroommaatregelen. De taakstelling per organisatie is gedifferentieerd, in de veiligheidsketen en bij de Belastingdienst slechts 2.5%, bij staven en toezichthouders taakstellingen tot wel 20%, waaronder zelfs Raad van State en Algemene Rekenkamer. En het Parlement, leert een antwoordbriefje op de website van Ter Horst aan kamervoorzitter Verbeet na haar eerdere poging het parlement enigszins uit te zonderen. (edoch vermeldt het briefje ruimte voor een gesprek ‘a deux’). Toch is over de ambtenarenontslagen – anders dan bij bijvoorbeeld de dreigende ontslagen bij TNT-postbodes- geen spoeddebat aangevraagd, alle politieke partijen steunen dit.
Maar ook spreekt niemand bij het rijk over ‘loon voor werk’ oplossingen zoals bij TNT waarbij banenverlies wordt beperkt door gematigde CAO’s te sluiten. Integendeel, bekend werd een bijna-akkoord van ruim tien procent loonstijging voor de resterende rijksambtenaren. Volgens Fokke en Sukke ‘vond zelfs Wim Kok dat ambtenaren er wel erg veel op vooruit gaan’.
De timing van beide berichten was natuurlijk geen toeval, dat bestaat in Den Haag niet. De drieledige boodschap aan rijksambtenaren was : bezuinigingen zijn politiek onontkoombaar, maar de pil wordt verguld door een verleidelijk CAO-aanbod, er is voldoende budget voor soepele uitstroomregelingen en last but not least de in alle kranten afgedrukte voorzegging van afslankambtenaar Roel Bekkink dat er geen gedwongen ontslagen zullen vallen. Dat cocktailtrio moet alles soepeltjes doen verlopen.
Veel rijksorganisaties zijn immers ‘grijs’ met een hoge gemiddelde leeftijd. Zelfs zonder taakstelling zouden departementsorganisaties de komende jaren leeglopen, door regulier vertrek naar het bedrijfsleven, zeker in de hoogconjunctuur maar vooral door pensionering. Vrijwel geen rijksambtenaar wordt dus in persoon getroffen door de afslankoperatie, men behoudt het werk, krijgt eventueel een gunstige regeling of is redelijk herplaatsbaar mede dankzij de hoogconjunctuur. Slechts enkelen zullen via een kale wachtgeldregeling thuis komen. So far so good en geen reden voor stakingen, spoeddebatten of loon-voor-werk CAO’s, gewoon poencontracten.
Dus geen problemen? Jawel, er rest een dubbele opgave. Voor de rijkswerkgevers de opgave om de duizenden bestaande vacatures te bezetten. En dat is lastig nu het economisch goed gaat en ook de private sector schreeuwt om mensen. Paginagrote advertenties en de uitpuilende website www.werkenbijhetrijk.nl ten spijt, het is communicatief even lastig uit te leggen ; ‘kom bij ons werken, wij heffen 15000 banen op’. Of het rijk moet echt werken aan herplaatsing of herscholing van elders boventallige medewerkers. Maar daar zit voor de korte en langere termijn ook de tweede opgave.Werknemers en werkgevers hebben aantoonbaar te weinig geïnvesteerd in scholing of tijdige herscholing. Hippe traineeprojecten voor jong talent genoeg, peperdure MBA-opleidingen voor enkelen ook maar er zijn weinig serieuze ontwikkeltrajecten voor dertigers en veertigers -laat staan vijftigers- behalve rituele teamdagen en cursussen presenteren. Een kleine flexibele rijksdienst vergt verplichte functieroulatie op alle niveaus en substantiële investeringen in employability, ook van oudere werknemers. Kan dat ook worden vastgelegd in de CAO? Dat mag ten koste van wat loon gaan.
