Column Binnnelands bestuur dd 31 augustus 2008
Werkt ontwikkelingssamenwerking echt niet, een debat zoals laatstelijk VVD-er Boekestein weer aanzwengelde? In Suriname leek zich weer een mooi (frauduleus) voorbeeld aan te dienen. De fraude moet ongeveer zo gegaan zijn. Met hulp van buitenlandse deskundigen werd in een kostbaar en tijdrovend project een nieuw betalingssysteem voor de overheid opgezet. De tijdrovende handmatige betalingswijze aan leveranciers zou worden vervangen door geautomatiseerde betaalbaarstelling van facturen. Minder rompslomp en handtekeningen verzamelen binnen departementen en bij Financiën en geen bodes die de hele handel heen en weer pendelden. Hoewel de geautomatiseerde techniek nog niet helemaal gereed was begon men toch alvast met het nieuwe systeem.
Toen moeten de nu opgepakte fraudeurs hun kans hebben geroken. Omdat nu op (geautomatiseerde) betaalbaarstellingen alleen maar een bedrag in cijfers wordt vermeld en niet meer als vroeger ook uitgeschreven in letters, kon in deze papieren tussenfase met een enkele toevoeging van een cijfer een betaling van 3700 SRD worden veranderd in bijvoorbeeld 43700 of 53700 SRD. En dat gebeurde dan ook, vele tientallen keren achtereen. Wanneer een klein factuurtje betaald moest worden, spanden ambtenaren van het uitgavendepartement, de Financiënambtenaar en de bode samen. Onderweg naar de betaalafdeling van Financiën werd kinderlijk eenvoudig een enkel cijfertje toegevoegd en binnen de korte tijd kreeg de ook in het complot betrokken leverancier van goederen een tien keer te hoog bedrag bijgeschreven. Een klein groepje fraudeurs, leveranciers en ambtenaren, streek zo samen 5 tot 6 miljoen SRD op, ruim anderhalf miljoen euro.
De moraal ? Dat automatisering fraude niet gaat uitbannen? Dat wisten we al. Dat men in Suriname niet met geld kan omgaan of dat projecten gefinancierd met ontwikkelingshulp niet werken?
Dat is denk ik niet wat hieruit spreekt. Mij verrast de sterke en snelle correctie die plaatsvindt op de ontdekking van de fraude. Hoewel laat, maat beter laat dan nooit, signaleerde een medewerker van de betaalafdeling van Financiën de opeenvolgende grote betalingen. Hij informeerde een stafmedewerker en die de minister. Deze schakelde de accountantsdienst in en snel konden de feiten worden vastgesteld. De minister informeerde de ministerraad, het parlement en de pers –die elke dag weer nieuwe feitjes weet te brengen in deze zaak- maar ook het Openbaar Ministerie die snel aanhoudingen liet verrichten.
Het is nu wachten op het rapport van de accountants en het werk van politie en justitie. Binnenkort zal er een politiek debat plaatsvinden over de mate van verwijtbaarheid van de minister van Financiën onder wiens verantwoordelijkheid een nieuw betaalsystemen –doch nog slechts gedeeltelijk- werd ingevoerd en wiens ambtenaren mede frauduleus handelden.
Maar de winst van deze zaak is het doortastende en corrigerende optreden van alle schakels in de lange keten van toezichthouders, interne controleurs, opsporingsdiensten, pers en politiek. Juist de aanwezigheid van voldoende zelfreinigend vermogen stemt hoopvol -hoe pijnlijk zo’n fraude voortvloeiend uit een nog niet geheel afgemaakt project ook is.
