Column Binnenlands Bestuur dd 21 december 2007
Recent is het debat weer opgelaaid in welke mate politieagenten zouden moeten worden afgerekend op het aantal uitgeschreven boetes. Boetes waarvan de opbrengsten handig uitkomen voor het dekken van gaten in de justitiebegroting. Maar wat is het alternatief? Agenten niet afrekenen op geleverde prestaties? Anders opspringen met de opbrengsten?
Calculeren is niet meer weg te slaan uit het openbaar bestuur. Of we nu kosten-batenanalyse van projectplannen maken, de baten en lasten van een organisatie beoordelen of balansen bestuderen, binnen de overheid zijn ambtenaren en politici gevangen in een financiële cijferbrij. Maar sinds een jaar of tien blijft het daar niet meer bij. Kengetallen en prestatiemeting gaat al lang niet meer alleen over geld. Ook de aantallen afgewerkte balieklanten, de gewerkte directe uren, het aantal verleende vergunningen, de hoeveelheid klachten, de snelheid van afhandeling, veel –niet alles- wordt gevangen in metingen van activiteiten en prestaties en zijn onderwerp van aandacht voor management, toezichthouders en bijvoorbeeld rekenkamer(s).
Is het logisch politieagenten daarvan uit te zonderen? Redenen genoeg zeggen critici. Wanneer wordt afgerekend op prestaties wordt het behalen van de prestatie een doel op zich. Dan gaan agenten fietsers zonder licht of overstekende voetgangers bij het rode licht beboeten om de verkeersboete-target te halen, dat is eenvoudiger dan een snijdende chauffeur in een auto achterhalen. Of vissers beboeten voor de milieutarget, dat kan sneller dan verontreinigende bedrijven op lozingen betrappen. Of het niet bij je dragen van identificatiepapieren als reden voor een boete opvoeren bij vervelende hangjongeren of baldadig uitgaanspubliek, al scheren agenten welbewust hiermee langs de bedoeling van de wet.
Mij bevreemdt deze kritiek. Ten eerste, waarom hebben agenten zoveel problemen met de hun opgelegde doelstelling, die naar verluidt één boete per agent per dag bedraagt, 160 per jaar. Is dat onrealistisch hoog? Vijf per week, is dat zweten? En waarom vervallen dienders in suffe boetes, kunnen ze hun target niet halen met meer zinvolle ordehandhaving waar dan vanzelf een keer per dag een boete uitrolt? Ze zijn toch professional genoeg daarvoor om de goede dingen te doen?
Ten tweede, dat mekkeren over ‘afrekenen’ op prestaties is gezeur. We rekenen niemand af. Of is er inmiddels een systeem ingevoerd dat iedere agent het jaar begint met €8.000 euro negatief wat alleen met het uitschrijven van 160 boetes van €50 euro kan worden ingelost op straffe van het bijplussen van te weinig geschreven bekeuringen. Nee toch? Anders zouden we doorslaan en net zoals in de VS opsporingsdiensten belonen met een deel van de gegenereerde opbrengsten uit ‘ontneming’ van bezittingen van bijvoorbeeld drugdealers. De dader de bak in en tien procent van zijn drugsgerelateerde geld en goederen ten bate van politie en OM. Zo’n systeem willen we onszelf besparen.
Neen, echt zuiver maken we het weer wanneer we de opbrengsten van beboeting van de Justitiebegroting halen. Gewoon als neutrale ontvangstenraming op de Justitie- of Financiënbegroting zetten maar niet langer gebruiken als directe dekking voor rechtshandhaving. Dat perverteert namelijk wel en de kritiek daar op is terecht. Misdaad mag niet lonen, misdaadbestrijding ook niet.
