Column Binnenlands Bestuur dd 3 oktober 2008
‘I am sorry’, luidde het afscheidsbriefje 121/2 jaar geleden van Nick Leeson toen hij spoorslags verdween en de Baringsbank naar de afgrond voerde. In de film Rogue Trader wordt zijn verhaal naverteld. ‘De ambitie van één man leidde tot een van de grootste financiële catastrofes in de geschiedenis’, volgens de filmtrailer. Maar dat was 1999 en werd één bank getroffen, nu in 2008 gaat het om veel meer. Hoewel, misschien is Leeson wel de bekendste maar zeker niet de grootste mislukkeling. Hij staat slechts negende op de lijst van opmakers. Acht anderen verbrandden meer geld van hun bazen en klanten.
Voorlopig wordt de top-30 van voor deze barre financiële herfst aangevoerd door de Fransman Jerome Kerviel die begin dit jaar bijna vijf miljard euro liet verdampen van zijn Franse werkgever Societe Generale. Maar misschien heeft u niet eerder gehoord van de nummer twee, de Canadese wiskundige Brian Hunter die als twintiger al bijna 50 miljoen in twee jaar verdiende voor zijn eerste werkgever maar daarna in 2006 bijna vijf miljard verspeelde met speculaties op energietransacties.
Nee, Leeson die minder dan een miljard euro verspeelde is in dit rijtje van louter heren een kleine jongen.
Verder valt op dat in de top dertig van schandalen acht Europese voorvallen staan en ook dat tweederde van de schandalen in de laatste tien jaren plaatsvond. Slechts drie van de top dertig schandalen betroffen aandelen, het overgrote deel derivaten, waar met een kleinere inleg een veel hogere winst (of verlies) mogelijk is. Kortom, grandioze mislukte beleggingen komen wereldwijd voor, hebben aan omvang gewonnen door de derivatenhandel en worden veroorzaakt door overijverige mannen en tekortschietende risicobeheersingsmaatregelen.
Al ruim een decennium geleden is hiervoor een hele beroepsgroep ontstaan die ‘het management van de organisatie ondersteunt met risicoanalyses en aanbevelingen doen over de te volgen strategie voor de beheersing van risico’s’. Ze verkopen hun professie met slogans als ‘de snelste auto’s hebben de beste remmen nodig’. Schandalen zoals veroorzaakt door Nick Leeson, de boekhoudschandalen bij Enron en Ahold en de mislukte beleggingen van de provincie Zuid-Holland en elders, alles wordt gebruikt als argument voor meer en beter risicomanagement.
Toch zit misschien de opkomst van risicomanagers wel de kiem van veel ook recente mislukkingen in de financiële wereld. Alle ‘business control risc advisors’ binnen banken, auditfirma’s en publieke toezichthouders tezamen hebben er niet voor kunnen zorgen dat najaar 2008 blijkt dat veel banken en verzekeraars door risico-onderschatting rijp zijn voor de sloop. Goedbedoelende adviseurs hebben het topmanagement in slaap gesust met hun onnavolgbare sommen en spreadsheets en zo roekeloze beleggingen gelegitimeerd. Of ze hebben er in hun modellen te weinig rekening mee gehouden dat de top gevoeliger is voor de verlokkingen van eigen gewin door risicovol gedrag, dan voor de lange termijn stabiliteit van de onderneming. In beide gevallen is er reden voor herbezinning op de bijdrage van risicoadviseurs in de financiële wereld.
vrijdag, september 26, 2008
maandag, september 15, 2008
Hoera hij is er weer!
Column Binnenlands bestuur dd 19 september 2008
Opstellen aangeboden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Dat is de ware status van de miljoenennota waar Frits Wester en zijn RTL-nieuws jaarlijks naar op zoek is.
De NRC troefde hem vorig weekeinde af en verdiende er waarschijnlijk een paar centen mee via een hogere oplage maar verspeelde ook aanzien. Juridisch bezien is de miljoenennota ‘papier’, meer niet. Het is geen besluitvormingsdocument zoals een begrotingswet. Die kun je amenderen, wegstemmen of goedkeuren. Een wet creëert rechten, plichten of anderszins. Die status ontbeert de miljoenennota. Maar het is wel een stapel papier waar veel aan wordt opgehangen.
Al 102 jaar verwoordt de miljoenennota de financiële visie op heden en toekomst van het zittende kabinet. Tot 1906 werd er slechts een miljoenenrede door de minister van Financiën uitgesproken, vanaf toen is de rede vervangen door geschreven teksten met steeds dikkere bijlagen vol cijfers. De viering van ‘honderd jaar miljoenennota’ leverde zelfs een mooi boekje op van voormalige Financiën-topambtenaar Jan Postma.
Stabiel is de inhoud van de miljoenennota niet. In de loop der jaren kwamen en gingen thema’s en bijlagen. Onderwerpen als financieel management verdwenen bijvoorbeeld, er kwamen meer internationale en vooral Europese getinte beschouwingen voor in de plaats.
Vrolijk stemmend is altijd weer hoe de ambtenaren van Financiën internationale statistieken van IMF, OESO of Europese Centrale Bank weten op te snorren die onderstrepen dat het gekozen beleid ofwel hard nodig is - omdat we Europees bezien ergens laag op scoren - ofwel bevestigen dat het ingezette beleid goed uitpakt en we er vooral mee moeten doorgaan. Als er geen Europese statistieken te vinden waren, werd in andere jaren rustig Amerika of zelfs exotische landen Singapore opgevoerd als inspiratiebron of referentiekader.
Sommige cijferbijlagen zijn en blijven vrijwel onbegrijpelijk, zoals de verticale toelichting. Maar de enkelen die ze proberen te doorgronden of zelfs denken te snappen smullen ervan. In deze bijlage is te lezen hoe mee- en tegenvallers zijn herverdeeld tussen beleidsterreinen en in welke mate de minister van Financiën meevallers heeft ‘ingepikt’. Feinkost voor de liefhebber, een modern soort Kremlinwatching hoe sterk Bos staat tegenover vakministers.
Wat verbaast is dat door de tijd heen de miljoenennota het dragende document is geworden ook bij de grote algemene politieke beschouwingen. De minister-president dreigt bijna onzichtbaar te worden door alle aandacht voor Bos’ miljoenennota enerzijds en de door de koningin uitgesproken troonrede anderzijds.
Dat je aan het uitventen van de miljoenennota kunt verdienen -zoals de NRC nu - bleek overigens op een andere wijze al tijdens mijn studiejaren. De toenmalig hoogleraar Jo Ritzen had de nota voorgeschreven als verplichte kost voor het college Openbare Financiën. Voor studenten was het echter een dure maar weinig duurzame aanschaf. Tot een slimme student ontdekte dat Financiën bereid was op aanvraag hem dozen vol miljoenennota’s te verzenden ‘voor onderwijsdoeleinden’. Waarna ze vervolgens in de collegezaal voor een paar gulden werden verhandeld.
Zo zie je maar weer, de miljoenennota is niet alleen leesbaar en leerzaam, je kunt er zelfs wat aan overhouden.
Opstellen aangeboden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Dat is de ware status van de miljoenennota waar Frits Wester en zijn RTL-nieuws jaarlijks naar op zoek is.
De NRC troefde hem vorig weekeinde af en verdiende er waarschijnlijk een paar centen mee via een hogere oplage maar verspeelde ook aanzien. Juridisch bezien is de miljoenennota ‘papier’, meer niet. Het is geen besluitvormingsdocument zoals een begrotingswet. Die kun je amenderen, wegstemmen of goedkeuren. Een wet creëert rechten, plichten of anderszins. Die status ontbeert de miljoenennota. Maar het is wel een stapel papier waar veel aan wordt opgehangen.
Al 102 jaar verwoordt de miljoenennota de financiële visie op heden en toekomst van het zittende kabinet. Tot 1906 werd er slechts een miljoenenrede door de minister van Financiën uitgesproken, vanaf toen is de rede vervangen door geschreven teksten met steeds dikkere bijlagen vol cijfers. De viering van ‘honderd jaar miljoenennota’ leverde zelfs een mooi boekje op van voormalige Financiën-topambtenaar Jan Postma.
Stabiel is de inhoud van de miljoenennota niet. In de loop der jaren kwamen en gingen thema’s en bijlagen. Onderwerpen als financieel management verdwenen bijvoorbeeld, er kwamen meer internationale en vooral Europese getinte beschouwingen voor in de plaats.
Vrolijk stemmend is altijd weer hoe de ambtenaren van Financiën internationale statistieken van IMF, OESO of Europese Centrale Bank weten op te snorren die onderstrepen dat het gekozen beleid ofwel hard nodig is - omdat we Europees bezien ergens laag op scoren - ofwel bevestigen dat het ingezette beleid goed uitpakt en we er vooral mee moeten doorgaan. Als er geen Europese statistieken te vinden waren, werd in andere jaren rustig Amerika of zelfs exotische landen Singapore opgevoerd als inspiratiebron of referentiekader.
Sommige cijferbijlagen zijn en blijven vrijwel onbegrijpelijk, zoals de verticale toelichting. Maar de enkelen die ze proberen te doorgronden of zelfs denken te snappen smullen ervan. In deze bijlage is te lezen hoe mee- en tegenvallers zijn herverdeeld tussen beleidsterreinen en in welke mate de minister van Financiën meevallers heeft ‘ingepikt’. Feinkost voor de liefhebber, een modern soort Kremlinwatching hoe sterk Bos staat tegenover vakministers.
Wat verbaast is dat door de tijd heen de miljoenennota het dragende document is geworden ook bij de grote algemene politieke beschouwingen. De minister-president dreigt bijna onzichtbaar te worden door alle aandacht voor Bos’ miljoenennota enerzijds en de door de koningin uitgesproken troonrede anderzijds.
Dat je aan het uitventen van de miljoenennota kunt verdienen -zoals de NRC nu - bleek overigens op een andere wijze al tijdens mijn studiejaren. De toenmalig hoogleraar Jo Ritzen had de nota voorgeschreven als verplichte kost voor het college Openbare Financiën. Voor studenten was het echter een dure maar weinig duurzame aanschaf. Tot een slimme student ontdekte dat Financiën bereid was op aanvraag hem dozen vol miljoenennota’s te verzenden ‘voor onderwijsdoeleinden’. Waarna ze vervolgens in de collegezaal voor een paar gulden werden verhandeld.
Zo zie je maar weer, de miljoenennota is niet alleen leesbaar en leerzaam, je kunt er zelfs wat aan overhouden.
Abonneren op:
Posts (Atom)