Column Binnenlands Bestuur dd 28 november 2008
Als Wouter het doet, willen Ahmed en Hans en Paul het ook. Zelfs Flip doet mee. Wat? Het geld laten rollen. De verkeerde reflexen steken helaas al snel op bij Pvda-ers. De schatkist misbruiken als nationale zak van Sinterklaas. Kadootjes weggeven. ‘Dat is schokkend hoor’, zou Boekestijn zeggen, als hij mocht. Wat is er allemaal mis??
De tijdelijke overname van Fortis/ABN en de omvangrijke bankensteun door Wouter Bos lijkt voor Pvda-ers het startsein voor nieuwe tijden.De overname van Fortis voor 17 miljard, de 10 miljard voor steun aan banken en verzekeraars en de 200 miljard kredietfaciliteit van Wouter Bos maakt bij vooral PvdA-ers veel los.. Natuurlijk, vanaf het begin heeft Bos benadrukt dat zijn interventies uitzonderlijke maatregelen van een uniek en tijdelijk karakter. Maar de geest lijkt uit de fles. Eerst was het de faux pas van Aboutaleb, Spekman en Tang die te lichtvaardig hun partijgenoten deden voorkomen dat hun partij de minima een kerstpresentje van 50 euro bezorgden. De schatkist als campagnekas. Daarna rammelde Flip de Kam aan de poort die zich liet inspireren door Amerika. Daar krijgen alle belastingbetalende Amerikanen binnenkort van de eigen overheid een dikke vette cheque. En dat zou hier ook moeten, vindt hij. Alle volwassen burgers moeten nog voor de kerst een cheque krijgen van 500 euro. Dat kost 6 miljard, 1% BBP. Maar zegt de Kam, de crisis rechtvaardigt een stevige aanpak.
Tja, Keynes was natuurlijk niet gek. Maar het probleem met actief stimulerend overheidsbeleid op zijn Keynesiaans is dat er tegenover moet staan dat in goede tijden te royaal opgevoerde bestedingen worden omgebogen. Dan moet de PvdA in goede tijden eens niet willen indexeren voor minima, moet De Kam pleiten voor belastingverhoging en moeten te rijke provincies en gemeenten het geld teruggeven aan de burger in plaats van te parkeren op hoogrentende rekeningen.
Maar daar zit de zwakke schakel. Uitgavenplannetjes in slechte tijden lijken onomstreden, wie zou er geen 500 euro per persoon willen ontvangen? Maar als in goede tijden wordt nagelaten de broekriem aan te trekken, kunnen we ook maar beter deze socialistische kerstcadeautjes achterwege laten.
Ook electoraal is het onverstandig. Bos en zijn partij worden nu in de peilingen niet beloond omdat ze gekke uitgavenplannetjes smeden, maar omdat ze de rust bewaren en de ergste rampspoed keren. Maar als na de komende economische crisis in 2009 en misschien 2010 de rust weerkeert en de economie weer opkrabbelt, is de beste verkiezingsinzet te laten zien dat het beoogde overschot van 1% op de rijksbegroting in 2011 ook echt is gerealiseerd. En dat is aan de ene kant nodig ook, de vergrijzing gaat gewoon door, en aan de andere kant moeilijk genoeg. Want belastingen en misschien zelfs gasopbrengsten zullen gaan tegenvallen en de oplopende werkgelegenheid vergt hogere uitgaven.
Als de overheid voorgenomen investeringen gewoon doorzet en toch een overschot weet te realiseren, is dat het beste voor het land en ook de beste verkiezingsstrategie voor de PvdA. Er is geen reden voor roekeloosheid maar behoefte aan chirurgisch precisiewerk. Uitzonderlijke tijden vragen om uitzonderlijke maatregelen, niet om opportunistisch gedrag.
dinsdag, november 18, 2008
zondag, november 09, 2008
Andere tijden
Column Binnenlands Bestuur dd 14 november 2008
Neen, niet nog meer Obamania in deze kolom. Hoewel het verleidelijk is alles en nog wat aan hem toe te schrijven denk ik dat zijn verkiezing goed past in de veranderende tijdgeest. Een kentering, ook in het denken over overheidsmanagement en overheidsfinanciën. De verandering van ‘de bedrijfsmatige overheid’ naar een nieuwe tijd wordt zichtbaar. ‘New public management’ is oud geworden, er breken nieuwe tijden aan. Zonder een overheid die aan anorexia lijdt en politici die alleen maar minder overheid willen , maar ook zonder beleggende overheidsboekhouders, zonder de vooronderstelling dat de markt superieur is.
Al Gore, de net-niet president heeft heel wat op zijn geweten. Het is immers zijn omarming van bedrijfsmatige concepten voor de (Amerikaanse) overheid die navolging kreeg in westerse landen. Die dat te onkritisch overnamen en doorgaven aan medeoverheden en andere landen, tot ontwikkelingslanden toe.
Het heeft niet gebracht wat het moest worden.
Nu moeten we new public management niet helemaal ter zijde zetten. De dienstverlening inrichten vanuit de behoefte van de burger als klant is een groot goed. Investeren in loopbaankansen voor medewerkers is dat ook. Een minder technische meer beleidsmatige begroting is ook nuttig. Zakelijker sturing tussen opdrachtgever en uitvoerder ook. En zo zijn er meer verdiensten van new public management.
Maar de schaduwzijde is er ook. De markt is te innig omarmd als de oplossing voor van alles en nog wat. Per saldo is marktwerking te breed toegepast. Ook bij ontbrekende of onvolledige concurrentie zijn publieke taken vervreemd. De sterkere rol van gelddenken en controllers heeft geleid tot controlitis en cijferfetisjisme. Kosten-batenanalyses zijn in plaats van politieke eindoordelen gekomen. Bankierende overheden hebben daar aan zeker verdiend maar hebben ook door incidenten als Icesave geleid tot reputatieverlies van bestuurders als hoeders van schaarse belastingmiddelen.
Inmiddels wordt het idee verlaten dat de markt superieur is, dat bedrijfsmatig management verkieslijk is, dat prestatiebeloningen ook voor ambtenaren moeten gelden. Minister van Financiën Bos bracht het nog zuinig eerder dit jaar, bij staatsdeelnemingen geldt niet meer ‘markt tenzij’ maar ‘publiek tenzij’. Het leek een eerste kentering. Maar misschien is het tijd om niet meer zo zuinig en pragmatisch te kijken naar de balans overheid markt.
Zonder nu te betogen dat de overheid net als bij de banken meer bedrijven moet nationaliseren, is het wel tijd na te gaan of niet op meer terreinen het Markt tenzij principe verlaten moet worden. Waarom commercialiseren we de zorg, thuishulp, onderwijs, uitvoering van overheidstaken als sociale diensten, infrastructuuraanleg- of onderhoud of reïntegratie? Als publieke organisaties hun taken niet helemaal naar behoren uitvoeren, is te snel gezocht naar marktoplossingen. Oplossingen die hun eigen feilen kenden.
De tijd en energie die is gestoken aan het doen ontstaan van markten, taakuitbesteding, kundig opdrachtgeverschap kan beter besteed worden aan verbetering van bestaande publieke dienstverlening? Gewoon publieke organisaties belangwekkende taken toevertrouwen, toereikende budgetten beschikbaar stellen en hoge eisen stellen aan de taakuitoefening. Niet langer naïeve koppentaakstellingen leggenmaar slecht presenterende organisaties aanpakken en afscheid nemen van falende managers. Als dat de nieuwe trend wordt in het publiek management teken ik daarvoor.
Neen, niet nog meer Obamania in deze kolom. Hoewel het verleidelijk is alles en nog wat aan hem toe te schrijven denk ik dat zijn verkiezing goed past in de veranderende tijdgeest. Een kentering, ook in het denken over overheidsmanagement en overheidsfinanciën. De verandering van ‘de bedrijfsmatige overheid’ naar een nieuwe tijd wordt zichtbaar. ‘New public management’ is oud geworden, er breken nieuwe tijden aan. Zonder een overheid die aan anorexia lijdt en politici die alleen maar minder overheid willen , maar ook zonder beleggende overheidsboekhouders, zonder de vooronderstelling dat de markt superieur is.
Al Gore, de net-niet president heeft heel wat op zijn geweten. Het is immers zijn omarming van bedrijfsmatige concepten voor de (Amerikaanse) overheid die navolging kreeg in westerse landen. Die dat te onkritisch overnamen en doorgaven aan medeoverheden en andere landen, tot ontwikkelingslanden toe.
Het heeft niet gebracht wat het moest worden.
Nu moeten we new public management niet helemaal ter zijde zetten. De dienstverlening inrichten vanuit de behoefte van de burger als klant is een groot goed. Investeren in loopbaankansen voor medewerkers is dat ook. Een minder technische meer beleidsmatige begroting is ook nuttig. Zakelijker sturing tussen opdrachtgever en uitvoerder ook. En zo zijn er meer verdiensten van new public management.
Maar de schaduwzijde is er ook. De markt is te innig omarmd als de oplossing voor van alles en nog wat. Per saldo is marktwerking te breed toegepast. Ook bij ontbrekende of onvolledige concurrentie zijn publieke taken vervreemd. De sterkere rol van gelddenken en controllers heeft geleid tot controlitis en cijferfetisjisme. Kosten-batenanalyses zijn in plaats van politieke eindoordelen gekomen. Bankierende overheden hebben daar aan zeker verdiend maar hebben ook door incidenten als Icesave geleid tot reputatieverlies van bestuurders als hoeders van schaarse belastingmiddelen.
Inmiddels wordt het idee verlaten dat de markt superieur is, dat bedrijfsmatig management verkieslijk is, dat prestatiebeloningen ook voor ambtenaren moeten gelden. Minister van Financiën Bos bracht het nog zuinig eerder dit jaar, bij staatsdeelnemingen geldt niet meer ‘markt tenzij’ maar ‘publiek tenzij’. Het leek een eerste kentering. Maar misschien is het tijd om niet meer zo zuinig en pragmatisch te kijken naar de balans overheid markt.
Zonder nu te betogen dat de overheid net als bij de banken meer bedrijven moet nationaliseren, is het wel tijd na te gaan of niet op meer terreinen het Markt tenzij principe verlaten moet worden. Waarom commercialiseren we de zorg, thuishulp, onderwijs, uitvoering van overheidstaken als sociale diensten, infrastructuuraanleg- of onderhoud of reïntegratie? Als publieke organisaties hun taken niet helemaal naar behoren uitvoeren, is te snel gezocht naar marktoplossingen. Oplossingen die hun eigen feilen kenden.
De tijd en energie die is gestoken aan het doen ontstaan van markten, taakuitbesteding, kundig opdrachtgeverschap kan beter besteed worden aan verbetering van bestaande publieke dienstverlening? Gewoon publieke organisaties belangwekkende taken toevertrouwen, toereikende budgetten beschikbaar stellen en hoge eisen stellen aan de taakuitoefening. Niet langer naïeve koppentaakstellingen leggenmaar slecht presenterende organisaties aanpakken en afscheid nemen van falende managers. Als dat de nieuwe trend wordt in het publiek management teken ik daarvoor.
Abonneren op:
Posts (Atom)