Column Binnenlands Bestuur dd 5 september 2009
Twee mooie debatten de laatste dagen en in beide gevallen hetzelfde onderliggende vraagstuk: moeten we de besteding van geld overlaten aan politici of deskundigen? Zowel bij kunstsubsidies als besteding van aardgasgeld was dit aan de orde.
Na de bekendmaking van de verdeling van subsidies leek het of de kunstensector door een clusterbom was getroffen die dood en verderf had gezaaid. Tirades werden afgestoken over willekeur, bureaucratie en gebrek aan deskundigheid van … de deskundigen die over hun lot beslist hadden. Als we de verliezers mogen geloven tenminste. De politiek zou deze verdeling weer in handen moeten nemen, werd wel geopperd.
Bij de besteding van aardgasgelden via het Fonds Economische Structuurversterking (FES) was het debat juist andersom. Medewerkers van de Nederlandse bank betoogden dat het huidige FES niet optimaal werkt. Aardgasgeld zou moeten worden besteed aan investeringen en verlaging van de staatsschuld. Maar de praktijk is dat onze langstzittende minister van Financiën Zalm met aardgasgeld behalve de Betuweroute en HSL en wat wegen te betalen ook voor tientallen miljarden aan gaten in de begroting gedicht heeft. Daarom zouden de aardgasgelden beter kunnen worden belegd in aandelen waarna alleen de jaaropbrengsten aan de politiek worden toevertrouwd. Belegd door wie? ‘Door deskundigen zoals de mensen van het ABP natuurlijk’, riep onder andere de Volkskrant,. Tja, wat is wijsheid.
Op meer dan een plaats is het inmiddels gebruik geworden dat de verdeling van gelden niet (meer) door politici plaatsvindt maar door deskundigen. Dat is eigenlijk niet helemaal correct verwoordt: onder de verantwoordelijkheid van een bestuurder. Deze ontwerpt een verdelingsysteem en is daarop aanspreekbaar. De feitelijke verdelingskeuze wordt toevertrouwd aan deskundigen. Een beetje politiek en een beetje deskundigenbestuur samen dus eigenlijk. Zo immuniseert de politicus zich voor een al te heftige publiciteitslobby na de gemaakte keuzen die hem zelden veel goeds oplevert. Immers, de winnaars houden zich stil, de verliezers roeren de trom, zoals bij de kunstsubsidies. Plasterk krijgt onder uit de zak.
Is er een alternatief? We kunnen de sector zelf keuzen laten maken via een soort Poolse landdag. Dat wordt waarschijnlijk een bloedig tafereel, maar het idee is misschien een toneelstuk waard. De markt of het publiek laten beslissen door toeschouwersaantallen of sponsorgelden als maatstaf voor subsidietoekenning te hanteren? Kan ook maar als dit criterium te zwaar weegt kan de overheid nog lastig zelf richting te geven aan de ontwikkeling van de kunsten. Decentraliseren en zo de pijn verschuiven? Kan maar het betekent de voortzetting van de strijd op een andere plaats.
Daarom is politiek geregisseerd deskundigenbestuur nog niet zo’n gekke stap, mits de regels van het spel transparant zijn, op welke gronden gekozen wordt, wie de keuzeheren aanwijst en welke zorgvuldigheidseisen en bezwarenprocedures bestaan.
Zo bezien is er niets op tegen als het ABP onze aardgasgelden gaat beleggen. Mits dat maar gebeurt via een transparant beleggingsmodel met een duidelijke politieke instructie. Dus niet in clusterbommen. Waaraan wel? Is het een idee te beleggen in wegen spoorwegen en andere infrastructuur?
.
.
