Column Binnenlands Bestuur dd 26 december 2008
Het wordt spannend. Of is het eind 2008 te vroeg om over het komende hete budgettaire voorjaar te beginnen? Nee, denk ik.
Terwijl hier en daar nog de jaarafsluiting 2008 moet gaan plaatsvinden, is er alle reden nu al vooruit te kijken naar het cruciale jaar kabinetsjaar 2010. Dan immers moet het kabinet scoren, zodat voorjaar 2011 bij de verkiezingen mooie beleidsresultaten en een gezonde overheidsboekhouding aan de burgers kan worden voorgelegd. In 2010 wordt ook bepaald of de sociaal-christelijke coalitie toekomst heeft, of dat het tijd wordt om van partner te ruilen. En de besluitvorming daarover vindt dit voorjaar plaats. Wie gaat er dan scoren, wie delft het onderspit?
De start van het kabinet, in 2007 was natuurlijk maar een halve start. Veel beleid was bedacht door eerdere kabinetten, nieuw beleid stond nog in de startblokken. En die gaan bij de overheid nu eenmaal maar langzaam open. Dat 2007 financieel eindigde met zwarte cijfers was meer een toevallig resultaat dat zonder veel sturing bereikt werd, dan de opbrengst van heel bewust handelen. In 2008 moest voor het eerst geleverd worden, hetgeen een eerste scheiding opleverde van bokken en schapen. Ella Vogelaar leverde niet voldoende, de wijkenaanpak kwam weliswaar langzaam maar zeker van de grond maar het kon haar niet mee redden. De bankencrisis ten spijt wordt 2008 budgettair gezien waarschijnlijk nog vrij positief afgesloten. Nuja, dat komt omdat de koop van Fortis en de bankensteun niet via de begroting verliep maar via de balans. De staatschuld is hierdoor wel omhoog geknetterd, van 40% naar ruim 50%, maar daar tegenover staat het bezit van een fijne Hollandse bank die straks weerde in de verkoop kan.
Maar de echte financiële opgave komt in 2009 en 2010. Wat zich dan wreekt is dat het huidige kabinet eigenlijk –anders dan onder Zalm- vrij veel zuur voor zich heeft uitgeschoven. In de aanvankelijke economische topjaren 2007 en 2008 is er relatief weinig omgebogen. De beoogde daling van het EMU-saldo richting een structureel overschot van een procent moet daarom nu worden gerealiseerd door na 2008 flink te knijpen op de departementale bestedingen. Terwijl de crisis zich nu aftekent en de ministers juist willen gaan scoren.
Voorjaar 2009 moet kortom een reuzenommezwaai plaatsvinden. In plaats van economische groei treedt dan de krimp in en gaat de overheid donkerrode cijfers schrijven. Maar terwijl het macro-economisch beroerd zal gaan, zullen vakministers het laatste kansen proberen te grijpen. Cramer voor milieu, Eurlings voor wegenaanleg, Ter Horst voor de politie, Huizinga voor waterveiligheid en Van Middelkoop en De Vries zodat Defensie eindelijk de JSF kan kopen.
De besluitvorming in het voorjaar krijgt na twee jaar regeren en twee jaar voor de verkiezingen voor het kabinet dus het karakter van een heuse, zware tussenbalans. Dat vergt een geëigende aanpak, als men wil overleven. Misschien kan daarom de ronde vergadertafel van Algemene Zaken alvast uit de mottenballen, Beesterzwaag gereserveerd en Wijffels van stal gehaald. Dan maken we hem eind 2009 politicus van het jaar.
