Column Binnenlands Bestuur dd 27 februari 2009
Het is ongelooflijk hoe snel Nederlanders hun hebben en houden afhankelijk lijken te willen maken van overheidsingrijpen. Het vergt stevige politici die niet meegaan in deze roep om steunacties van Amerikaanse proporties. Want linksom of rechtsom, de rekening moet een keer betaald worden.
Al zes maanden stapelt het nieuws zich dat we economisch gezien zware tijden ingaan. Toch lijkt zich dat pas de laatste weken te vertalen in zorgen over de kabinetsreactie. Balkenende en Bos zouden te weinig leiding geven aan het noodzakelijke proces van herschikking van ontvangsten en uitgaven. Ook de aankondiging van een economische steunprogramma zoals Obama deed wordt gemist. Faalt de politiek en strekken Obama, Sarkozy en Merckel onze leiders tot voorbeeld?
Het is mogelijk meer begrip te hebben voor de betrekkelijke stilte vanuit het kabinet. Er zijn immers nog te veel onzekerheden rond de economische crisis om al met geld te gaan smijten. Meer precisie in de analyse en actie is nodig, een snel schot hagel vanuit de heup kan wel eens het verspillen van later broodnodige munitie betekenen.
Obama weet al wat hij wil en heeft de geldpersen laten rollen. Zonder vrijwel een stem steun van republikeinse zijde is Amerika een breed stimuleringsprogramma gestart. Maar in Nederland is er buiten de forse steunprogramma’s aan financiële instellingen en de verruimde WW-regelingen relatief weinig van het kabinet vernomen. En dat is heel logisch. .
Ten eerste heeft iedere kabinetsactie maar een heel beperkt effect. De overheidsuitgaven omvatten al ruim tweehonderd miljard en de laatste paar miljard erbij maken het verschil niet. Ten tweede rollen extra uitgaven snel door naar andere landen, hetgeen niet erg hoeft te zijn als hun bestedingen onze economie weer zou oppeppen maar menige Franse of Duitse actie lijkt vrij nationaal gericht. Ten derde is het de kunst met extra uitgaven niet die economische sectoren te spekken waar een gezonde marktspanning bestaat en verdringing van private door publieke investeringen kan optreden. Ten vierde is de bandbreedte van extra uitgaven ook beperkt. Door de EMU-grens van 3% BBP gaan kan in deze omstandigheden gerechtvaardigd zijn, maar alle extra geleend geld moet wel eens terugbetaald worden.
Dus wat wel? Ten eerste niet te snel of omvangrijk ingrijpen voordat de duur en omvang van de crisis duidelijk wordt. Wie voorjaar 2009 alle kruit verschiet heeft in 2010 of 2011 niets meer over. Ten tweede beter herschikken binnen de uitgaven dan extra uitgaven, want een hoog tekort en schuld verschuiven problemen naar volgende generaties. Ten derde het geld daar besteden waar uitgaven snel en gericht innovatie en werkgelegenheid in zwakke sectoren bevorderen maar accepteren dat er bedrijven kunnen verdwijnen en banen verloren gaan,. Dat is de noodzakelijke louterende werking van een laagconjunctuur. Ten vierde bij voorkeur vernieuwingen steunen die het economisch potentieel van Nederland morgen verhogen en zichzelf mogelijk terugbetalen in plaats van ongerichte overdrachtsuitgaven. En tenslotte blijven uitleggen dat Nederlanders niet al te nostalgisch moeten terugverlangen naar een al te omvangrijke verzorgingsstaat. Ook die heeft uiteindelijk een prijs.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten