Recensie voor Binnenlands Bestuur dd juli 2009
De crisis zet vele pennen in beweging. Het prozaïsch getitelde ‘Wolk 777’ is een recent boek van Gertrud Blauwhof en Willem Verbaan. Over ‘crisis, krimp en duurzaamheid’. Ik ben er na lezen en herlezen niet uit of het boek nu een aanrader is of niet. Laat ik eerst maar kort weergeven wat de auteurs betogen.
De huidige crisis roept vele vragen op. Waarom vallen monetaire crisis, bankencrisis, economische crisis, ecologische crisis en meer samen? Is er – zo suggereren de auteurs- niet ook een onderliggende ‘waarden’crisis? Ze gaan te rade bij uiteenlopende trendonderzoekers als de wetenschappers van het SCP van Paul Schnabel alsook de meer intuïtieve trendwatcher Adjiedj Bakas. Daaruit blijkt volgens de auteurs dat demografische krimp Nederland gaat veranderen. En dat de huizenmarkt met de sterk gestegen prijzen lijkt op een piramidespel. Maar gaat daarachter niet nog meer schuil, een waardencrisis?. Zijn de toezichthoudende, remmende krachten, die ongebreidelde hebzucht moeten beperken in het kapitalistisch marktmodel door de virtualisering van handelsstromen, ICT en globalisering niet te zwak geworden? Dat zou kunnen maar is heel lastig te beoordelen, menen de auteurs ook zelf. En want wat je ziet – of niet ziet- , is afhankelijk van ‘wie er kijkt’ hebben ze in wetenschapsfilosofische boeken ontdekt.
In andere boeken zoals die van Thomas Friedman, ‘De aarde is plat’ vinden ze wel indicaties en tal van eyeopeners voor hun vermoeden dat er een belangrijke omwenteling aan het plaatsvinden is. Staan we misschien aan de vooravond van een nieuwe (bij macro-economen welbekende) Kondratieff-golfbeweging? De auteurs komen er zelf ook niet helemaal uit.
Maar toch zien ze wel oplossingen. Duurzaamheid is zo’n ‘no regret’ maatregel. Altijd doen is hier het credo, de crisis is een kans. Daar hoort dan wel een andere rol van banken bij. Misschien ook een ander monetair stelsel. En (natuurlijk) leiderschap en slimmer samenwerken, is hun slotpleidooi.
Tja.
Ten tijde van het schrijven van hun boek was de economische crisis nog maar een half jaartje aan de gang. Of ze al op haar hoogtepunt – of dieptepunt- is weet niemand. Wat de echte aard en oorzaak is, welke impact op de economie, sociale en politieke systemen en de uiteindelijke gevolgen de crisis heeft, er bestaat nog geen begin van overeenstemming. Iedere poging tot duiding is daarom speculatief, waarschijnlijk partieel en onvolkomen, ook deze van Blauwhof en Verbaan.
Daarmee is niet gezegd dat ze geen betekenis heeft. De meervoudigheid van de crisis betekent dat er moet worden gezocht naar bredere oorzaken dan alleen een (diepe) conjuncturele economische dip. De breedte en diepte ervan doet vermoeden dat ook de oplossing meervoudig zal zijn. Goed blijven analyseren en diep nadenken is daarom de opgave aan analisten en adviseurs. En veel verschillende bronnen bekijken en deze op waarde schatten. Een leestip voor de vakantie; de nieuwe encycliek Caritas in veritate (‘Liefdadigheid in waarheid’) van paus Benedictus XVI gaat ook heel concreet in op de uitwassen van de moderne economie, wangedrag van bankiers en gevolgen van de mondialisering. Ook niet te versmaden!
