Column Binnenlands Bestuur dd 16 oktober 2009
Het zijn grote woorden aan het einde van de mooie nieuwe voorstelling van theatergezelschap ‘Mugmetdegoudentand’ over de onmogelijke liefdesrelatie tussen de jonge joodse politicoloog Hannah Ahrend en haar oudere professor en nazi-ideoloog Martin Heidegger. Dan namelijk schakelen de acteurs naar het nu. ‘De democratie heeft gefaald. We moeten weer nationaal denken. De banken hebben gefaald en wij betalen de rekening. We moeten weer sociaal denken en daar is een sterke man voor nodig, geen slappe democratie’ en woorden van gelijke strekking. Zo slaan ze de brug tussen debatten uit Duitsland in de jaren dertig en Nederland nu. Grotesk?
Is Nederland wel toe aan een kabinet dat ferme besluiten neemt? Bos handelde doortastend najaar 2008. Maar nadien werd het stiller, de inundatie van de Hedwigepolder hoort er niet toe. Neen, de echte grote besluiten moeten nog komen. Zoals de verhoging van de AOW-leeftijd. De aanschaf van de JSF. Het verblijf in Uruzgan.
Daar moet de democratie zich van zijn beste kant laten zien. En straks voorjaar 2010 en in de verkiezingsstrijd daarna de standpuntbepaling en besluitvorming over financiële vraagstukken die nu worden voorbereid in 20 heroverwegingsonderzoeken. De toekomst van de studiefinanciering, betaalbaarheid van de AWBZ, betaalbaarheid van pensioenen en houdbaarheid van de hypotheekrenteaftrek en huurtoelage. Dat gaat het niet over procenten maar echte substantiële keuzen.
Het is daarom ongelukkig dat er nu al zoveel onrust groeit over de ambtenarensalarissen na 2010, al dan niet een procent erbij. Er zou al een forse actiebereidheid zijn, blijkt uit de kranten. Maar nog in 2007 werd voor bijvoorbeeld de ruim 100.000 rijksambtenarenaren een achteraf bezien royale meerjarige CAO afgesloten. Dankzij die CAO stijgen ook in de crisisjaren 2009 en 2010 de rijkssalarissen en bouwen zij zelfs een dertiende maand op. Is er dan reden je druk te maken over één jaar nullijn in 2011 zoals het kabinet nu zou voorbereiden?
Veel ambtenaren vrezen waarschijnlijk voor hun baan na 2011. Werkloosheid en zelfs de káns op werkloosheid blijkt uit onderzoeken het welbevinden van medewerkers inderdaad sterk te beïnvloeden. Zelf zij die in een positie komen dat ze mogelijk ontslagen worden, functioneren al met minder plezier. Het overgrote deel van hen waarschijnlijk volkomen ten onrechte want zelfs als de overheid 20 procent bezuinigt en naast natuurlijk verloop een deel van de ambtenaren onvrijwillig uitzwaait, mag nog altijd tachtig procent blijven. Die brede maar ten dele onnodige vrees zou wel eens heel meetbaar kunnen worden in medewerkertevredenheidsonderzoeken komende tijd.
In plaats van verzet zou echter een meer realistische en solidaire inzet gekozen kunnen worden door de bonden bij de CAO-onderhandelingen. Bijvoorbeeld baanbehoud in plaats van salarisstijgingen. Budget voor instroom van allochtonen en jongeren om de overheid vitaal te houden in plaats van aanhoudende incidentele beloningen.
Kiezen voor een hoogwaardig en vitaal ambtenarenapparaat met onderlinge solidariteit en ruimte voor vers bloed is veel waard. Zo helpen ook ambtenaren de democratie vooruit. En de FNV hoeft er geen zaken voor te doen met de duivel en zijn mallemoer.
