Column Binnenlands Bestuur dd 25 juni 2010
Mark Rutte mag het zeggen. Want welke coalitie er ook gevormd zal worden, zonder de VVD is geen kabinet te smeden. Wordt het een liberale of een neo-liberale koers?
De klassieke liberale staatsopvatting geeft de staat zonodig ruime bevoegdheden, zij het in een beperkt domein. De staatsopvatting is echter positief omdat ze noodzakelijk is voor economische en burgerlijke vrijheden. Als daarvoor de zwaardmacht nodig is, stringente regelgeving of een eigen taakvervulling, het zij zo.
Het is een staatsopvating die niet op gespannen voet hoeft te staan met zijn begrijpelijke pleidooi voor een fikse sanering van de overheidsfinanciën. Immers, door de negatieve economische ontwikkeling mist het rijk sinds 2008 structureel een procent of vijf belastingontvangsten (zo’n 30 miljard), terwijl de uitgaven gewoon zijn doorgegaan.
De klassieke liberale staatsopvatting en bezuinigingsnoodzaak maken een coalitie van VVD en links niet principieel onmogelijk. Zoals werkgevers en werknemers jaarlijks vanuit verschillende vertrekposities afspraken weten te maken over arbeidsvoorwaarden, arbeidsomstandigheden, werkgelegenheidscreatie en pensioenhervormingen, moeten links en rechts daar ook politiek uit kunnen komen. Ook niet-materiële onderwerpen hoeven coalitievorming tussen links en rechts niet in de weg te staat. Waar het dan alleen op aankomt is de politieke wil om een coalitie te sluiten. Met een beetje economische groei en de bereidheid van Cohen wat eerder om te buigen, moet dat mogelijk worden.
De andere, jongere traditie waaraan de VVD schatplichtig is en Rutte uit put, kan worden gekenmerkt als de neoliberale staatsopvatting. In deze opvatting is de staat niet zozeer een noodzakelijk kwaad maar gewoon een kwaad, dat waar mogelijk vervangen moet worden door de markt. Marktwerking wordt gezien als primaire allocatiemechanisme, superieur aan de overheid.
Arrangementen voor ziekte, scholing, zorg, veiligheid en meer moeten niet door de staat worden georganiseerd, maar door burgers zelf. Het is het neo-liberale denken van Frits Bolkestein, en Chicago-economen als Milton Friedman en FED-voorzitter Alan Greenspan. Zij stonden op hun beurt onder invloed van filosofe en publiciste Ayn Rand. De boeken van deze uit Ruslang gevluchte joodse denker zijn in Nederland nauwelijks bekend, maar hebben velen in Amerika diep geraakt. Haar afkeer van de staat, gebaseerd op haar ervaringen in communistisch Rusland zijn vanuit die historie te begrijpen, maar haar denken is bijna extreem te noemen. Niet zozeer verkleining van de staat is haar streven, liefst vernietiging van tot de staat behorende instituties is haar oogmerk. Een radicale breuk met het verleden is volgens Rand nodig om een nieuw, beter begin te maken. Haar staatsidee is terug te vinden bij neo-liberalen en neo-conservatieven die liever ‘regimechange’ met geweld bepleiten, dan de lange weg van de diplomatie of geleidelijkheid. Shocktherapie kortom. Neoliberalen beogen beëindiging van publieke arrangementen als ziektewet, WAO, zorgverzekeringen, AOW en penisoen. Wie dat niet zelf wil of kan afdekken, kan vrijwillig een verzekeringen sluiten of spaarrekening openen bij concurrerende marktpartijen.
Rutte moet kortom kleur bekennen. Gaat hij als klassiek liberaal met links regeren en de staatsfinanciën aanpakken of zoekt hij een neo-liberale koers en maakt hij de staat zelf onderwerp van beleid?
Geen opmerkingen:
Een reactie posten