Column Binnenlands Bestuur dd 5 november 2010
Na de start van Rutte is de voorbereiding van de volgende verkiezingen begonnen. Welke budgettaire opties zijn er voor links om een alternatief te bieden voor Rutte-1? Of gaat Rutte in analogie met Lubbers van 1982-989 acht jaar no-nonsense aan de slag voordat links weer mee mag doen, zoals destijds Kok in ’89 van het CDA bij Lubbers mocht aanschuiven?
Volgend de economische analyses eerder in 2010 moet Nederland met het oog op de langere termijn 4,5% van het BBP besparen, de bekende 29 miljard, het houdbaarheidstekort. Dat hoeft volgens de rekenmeester weliswaar niet ineens, maar tot 2014, deze kabinetsperiode, zou er zeker 15 of meer miljarden moeten worden omgebogen. In een latere kabinetsperiode zou dan de rest moeten volgen.
Rutte-1 gaat die opgave aan en beoogt tot 2014 een besparing van deze omvang te realiseren. Natuurlijk opponeren Cohen, Halsema en anderen maar hun alternatieve begrotingsplannen hebben onvoldoende zetels opgeleverd. Het is ook een illusie ervan uit te gaan dat zij de komende jaren veelvuldig betrokken worden bij de alternatieve invulling van budgettaire besparingen. Waarschijnlijk moet men het doen met kleine succesjes, een bepaalde groep die wat ontzien wordt in de beapringen op de zorg hier of een gered orkest daar, maar veel scoringskansen zal Rutte hen niet geven.
Bij wijze van troost zij bedacht dat indien links wel zou hebben meegeregeerd, de huidige keuzen niet heel anders zouden zijn uitgepakt. Ook links zou flink korten op, op sociale zekerheid, zorg en onderwijs, budgettair gezien nu eenmaal de grote drie. Ook ambtenaren(salarissen), bestuurlijke organisatie en publieke dienstverlening zouden door links worden gekortwiekt, en flink ook. Accentverschillen zouden liggen in het eigenwoningdossier (meer), ontwikkelingssamenwerking (minder) en een andere mix van ombuigingen versus belastingmaatregelen.
Hoe kan links dan wel een alternatief beiden voor de komende jaren? Om in 2014 een kans te hebben op een goede uitslag en regeringsdeelname, zou links nu al het debat moeten starten over een eigen invulling van houdbare overheidsfinanciën. Voorstellen moeten optellen tot een ordegrootte van 15 miljard, acceptabel zijn qua robuustheid voor coalitiegenoten en tot slot de (linkse) kiezers bekoren, ga er maar aan staan.
In de zorg zal men de discussie aanmoeten over beperking van het pakket (curatief en AWBZ) en de onvermijdelijke eigen bijdragen. Onontkoombaar zullen burgers meer zelf opzij moeten leggen voor de oude dag en minder rekenen op collectief gefinancierde voorzieningen. Met betrekking tot de sociale zekerheid moet een links geluid komen over ontslagbeperking enerzijds en een werkgeversplicht te investeren in werknemers anderzijds, een dossier waar Rutte weinig aan doet. In het onderwijs moeten dringend maatregelen worden doordacht om de kosten te verlagen en de productiviteit te verhogen. Eigen bijdragen en differentiatie tussen scholen moet ook overwogen worden, hoezeer ook nog taboe.
Het lijkt nog ver weg en een op termijn houdbare begroting is een reuzeklus voor links, maar, zonder zo’n herbezinning en zonder doorbreking van budgettaire taboes is de kans reëel dat men voor acht jaar de politieke woestijn in gaat.
zondag, oktober 31, 2010
zondag, oktober 17, 2010
Veel op het spel
Column Binnenlands Bestuur dd 22 oktober 2010
Er is bijna geen land dat niet door de bancaire, economische en budgettaire crisis is getroffen. En er is ook bijna geen land dat er echt lessen uit heeft getrokken. Ook Nederland niet.
Maar eerst even over Ierland, dat ik net bezocht. Op het eiland dat in inwoners en economievier keer kleiner is dan Nederland, heeft de crisis veel harder toegeslagen. Ook de Ierse overheid moest de banken de reddingsboei toewerpen en alleen al een volkomen ontspoorde zakenbank ruim 20 miljard doteren. Ierland heeft nu een bezuinigingsnoodzaak van 18 miljard per jaar, in euri even groot als Nederland maar nogmaals, het land is vier keer zo klein. Veel debat dus ook daar over oorzaken van de crisis en de uitwegen.
‘I spend the better half of my professional career in a corrupt system’, verzuchtte een zakenbankier. Gebrek aan toezicht, een naïeve ,incompetente of misschien deels corrupte politieke topstructuur die banken en vastgoedontwikkelaars geen strobreed in de weg legde en hypotheekverstrekking aan burgers tot surrealistische porporties liet opblazen.
En nu de schaamte, de boosheid en de blaren. Bij banken, projectontwikkelaars, politici en huizenbezitters. Maar iets geleerd? Er zijn nauwelijks vervangingen aan de top, op wat bankiers na. Nieuwe regelgeving is in de maak, maar mosterd na de maaltijd. Pensioenen staan onder druk, ambtenaren leverden a l10-20% salaris in. Resterende budgettaire gaten worden in een binnenkort te verschijnen draconische besparingsoperatie waarschijnlijk gedicht, maar zonder zicht op een alternatieve, betere toekomst. Maar het vertrouwen van kapitaal verstrekkers blijft laag, de leningrente hoog, de toekomst onzeker.
Presteert Nederland beter? De verkiezingen hebben niet direct duidelijkheid gegeven over de te volgen richting. Dat er bezuinigd moest worden was wel duidelijk, zowel links als rechts ging daarvan uit. Maar het dichten van boekhoudkundige gaten alleen is niet genoeg. Als alle budgettair beleid wat dit kabinet Rutte voorstaat slaagt, wat door velen wordt betwijfeld vanwege het zachte karakter van veel besparingen, resteert in 2014 nog steeds een miljardentekort en schuld. Terwijl de echte tikkende tijdklok van vergrijzing al tien jaar is benoemd, zijn we ook in 2014 nog geen stap dichter bij een oplossing, druk als we zijn met het dichten van de gaten die we gisteren hebben veroorzaakt.
De kritiek op dit kabinet is dan niet eens zozeer het boterzachte karakter van de bezuinigingen. De kritiek is het gebrek aan perspectiefvolle investeringen in de toekomst. Drieduizend agenten, 500 animal cops, en een halve snelweg extra van 500 miljoen, maken Nederland niet voldoende sterker en beter of gesteld voor de echte opgaven. Er is geen richtinggevend perspectief op het bestuur dan afschaffing van stadsregio’s en reductie van parlementariërs, geen ambitieuze duurzaamheidagenda om echt te vergroenen, geen doorbraken op de arbeidsmarkt via een levenslange leerplicht of ontslagversoepeling , geen beweging in de huizenmarkt om scheefwonen en hypotheeksubsidie te beperken. Terwijl er zo veel op het spel staat neuzelen we over een Zweeds paspoort en het verbod te huwen met je nichtje.
Never waste a good crisis’, declameerde Obama. Wij doen dat wel.
Er is bijna geen land dat niet door de bancaire, economische en budgettaire crisis is getroffen. En er is ook bijna geen land dat er echt lessen uit heeft getrokken. Ook Nederland niet.
Maar eerst even over Ierland, dat ik net bezocht. Op het eiland dat in inwoners en economievier keer kleiner is dan Nederland, heeft de crisis veel harder toegeslagen. Ook de Ierse overheid moest de banken de reddingsboei toewerpen en alleen al een volkomen ontspoorde zakenbank ruim 20 miljard doteren. Ierland heeft nu een bezuinigingsnoodzaak van 18 miljard per jaar, in euri even groot als Nederland maar nogmaals, het land is vier keer zo klein. Veel debat dus ook daar over oorzaken van de crisis en de uitwegen.
‘I spend the better half of my professional career in a corrupt system’, verzuchtte een zakenbankier. Gebrek aan toezicht, een naïeve ,incompetente of misschien deels corrupte politieke topstructuur die banken en vastgoedontwikkelaars geen strobreed in de weg legde en hypotheekverstrekking aan burgers tot surrealistische porporties liet opblazen.
En nu de schaamte, de boosheid en de blaren. Bij banken, projectontwikkelaars, politici en huizenbezitters. Maar iets geleerd? Er zijn nauwelijks vervangingen aan de top, op wat bankiers na. Nieuwe regelgeving is in de maak, maar mosterd na de maaltijd. Pensioenen staan onder druk, ambtenaren leverden a l10-20% salaris in. Resterende budgettaire gaten worden in een binnenkort te verschijnen draconische besparingsoperatie waarschijnlijk gedicht, maar zonder zicht op een alternatieve, betere toekomst. Maar het vertrouwen van kapitaal verstrekkers blijft laag, de leningrente hoog, de toekomst onzeker.
Presteert Nederland beter? De verkiezingen hebben niet direct duidelijkheid gegeven over de te volgen richting. Dat er bezuinigd moest worden was wel duidelijk, zowel links als rechts ging daarvan uit. Maar het dichten van boekhoudkundige gaten alleen is niet genoeg. Als alle budgettair beleid wat dit kabinet Rutte voorstaat slaagt, wat door velen wordt betwijfeld vanwege het zachte karakter van veel besparingen, resteert in 2014 nog steeds een miljardentekort en schuld. Terwijl de echte tikkende tijdklok van vergrijzing al tien jaar is benoemd, zijn we ook in 2014 nog geen stap dichter bij een oplossing, druk als we zijn met het dichten van de gaten die we gisteren hebben veroorzaakt.
De kritiek op dit kabinet is dan niet eens zozeer het boterzachte karakter van de bezuinigingen. De kritiek is het gebrek aan perspectiefvolle investeringen in de toekomst. Drieduizend agenten, 500 animal cops, en een halve snelweg extra van 500 miljoen, maken Nederland niet voldoende sterker en beter of gesteld voor de echte opgaven. Er is geen richtinggevend perspectief op het bestuur dan afschaffing van stadsregio’s en reductie van parlementariërs, geen ambitieuze duurzaamheidagenda om echt te vergroenen, geen doorbraken op de arbeidsmarkt via een levenslange leerplicht of ontslagversoepeling , geen beweging in de huizenmarkt om scheefwonen en hypotheeksubsidie te beperken. Terwijl er zo veel op het spel staat neuzelen we over een Zweeds paspoort en het verbod te huwen met je nichtje.
Never waste a good crisis’, declameerde Obama. Wij doen dat wel.
zondag, oktober 03, 2010
Met minder mensen minder verdienen
Column Binnenlands Bestuur dd 8 oktober 2010
Cafés en bakkerijen in de buurt van scholen, ministeries en gemeentehuizen gaan goede zaken doen. De komende 10 jaar vertrekken naar schatting 275 duizend ambtenaren, leraren, politieagenten en gevangenisbewaarders. Daarnaast veranderen zo’n half miljoen medewerkers van baan. Veel afscheidstraktaties en borrels kortom.
Zitten er dan geen nadelen aan deze komende uittocht? De mensen worden toch gewoon vervangen? Nee dus. Ten eerste moet de overheid fors krimpen, ten tweede wordt werken bij de overheid minder aantrekkelijk. Want heel leuk is werken bij de overheid straks niet meer. Er is genoeg vraag naar de diensten, maar de personeelsomvang staat fiks onder druk en de lonen zullen achterblijven bij de markt. Met minder mensen minder verdienen kortom.
Kan de overheid dan niet gewoon doelmatiger gaan werken, met minder mensen hetzelfde werk doen of meer? Daar is al jaren aan gewerkt en dat heeft ook veel opgeleverd. Maar het tempo van de verbetering van de arbeidsproductiviteit is door de aard van het overheidswerk niet zo hoog als in de private sector. Het is maar de vraag of de nu gevraagde extra stijging van 1,5% per jaar haalbaar is, los van de stapeling met andere taakstellingen. In Den Haag circuleren nu ramingen dat tot 2015 wel15-25% van de apparaatomvang gereduceerd moet worden. Ten dele door Balkeneindes taakstellingen uit 2007, ten dele door keuzen in de Miljoenennota 2011, ten dele door de nieuwe cumulatieve 1,5%-per jaar-korting, ten dele door generieke en enkele specifieke taakstellingen. Hoe dat te realiseren?
Taken zouden moeten worden geschrapt, bijvoorbeeld in de drie grootste departementale rijkssectoren, belastingen, detentie en weg- en waterbouw.. Bijvoorbeeld fiscale wet- en regelgeving zou zó moeten worden vereenvoudigd, dat de Belastingdienst met substantieel minder mensen toch voldoende belastingen kan blijven binnenhalen én een redelijke controledichtheid blijft realiseren. Maar initiatieven in die richting zijn nog niet genomen.
De omvang van het gevangeniswezen zou beperkt kunnen worden door decriminalisering. Maar plannen als strafbaarstelling van illegaliteit, extra blauw op straat plus 500 ‘animal cops’ wijzen de andere kant op.
Op het terrein van verkeer- en vervoer wil men om Nederland veilig en mobiel te houden extra uitgaven realiseren, niet minder. Natuurlijk kan er meer ingenieurswerk door de markt worden gedaan, maar ook die rekening moet gewoon worden betaald.
Wat is er mogelijk met bestaande ideeën om de overheid doelmatiger te laten werken? Taken overdragen aan anderen overheden? Samengaan of samenwerken van ministeries in shared service centers? Soms een goed idee, niet altijd. Want in alle gevallen maak je de eerste jaren fikse kosten bij de opbouw van gemeenschappelijke voorzieningen, voordat het terugverdienen begint. Zeker is dat je kosten maakt, onzeker blijft of en wanneer de baten worden gerealiseerd.
Nu kundige oudere medewerkers uitstromen, achterblijvers weinig tijd en budget hebben voor aanvullende scholing en training en het binnenhalen van nieuwkomers lastig wordt de kwaliteit van de overheid steeds meer onderwerp van zorg en kan de publiek dienstverlening schraal worden. De overheid wordt daarom zonder inhoudelijke keuzen. zeker kleiner en grijzer, maar niet beter
Cafés en bakkerijen in de buurt van scholen, ministeries en gemeentehuizen gaan goede zaken doen. De komende 10 jaar vertrekken naar schatting 275 duizend ambtenaren, leraren, politieagenten en gevangenisbewaarders. Daarnaast veranderen zo’n half miljoen medewerkers van baan. Veel afscheidstraktaties en borrels kortom.
Zitten er dan geen nadelen aan deze komende uittocht? De mensen worden toch gewoon vervangen? Nee dus. Ten eerste moet de overheid fors krimpen, ten tweede wordt werken bij de overheid minder aantrekkelijk. Want heel leuk is werken bij de overheid straks niet meer. Er is genoeg vraag naar de diensten, maar de personeelsomvang staat fiks onder druk en de lonen zullen achterblijven bij de markt. Met minder mensen minder verdienen kortom.
Kan de overheid dan niet gewoon doelmatiger gaan werken, met minder mensen hetzelfde werk doen of meer? Daar is al jaren aan gewerkt en dat heeft ook veel opgeleverd. Maar het tempo van de verbetering van de arbeidsproductiviteit is door de aard van het overheidswerk niet zo hoog als in de private sector. Het is maar de vraag of de nu gevraagde extra stijging van 1,5% per jaar haalbaar is, los van de stapeling met andere taakstellingen. In Den Haag circuleren nu ramingen dat tot 2015 wel15-25% van de apparaatomvang gereduceerd moet worden. Ten dele door Balkeneindes taakstellingen uit 2007, ten dele door keuzen in de Miljoenennota 2011, ten dele door de nieuwe cumulatieve 1,5%-per jaar-korting, ten dele door generieke en enkele specifieke taakstellingen. Hoe dat te realiseren?
Taken zouden moeten worden geschrapt, bijvoorbeeld in de drie grootste departementale rijkssectoren, belastingen, detentie en weg- en waterbouw.. Bijvoorbeeld fiscale wet- en regelgeving zou zó moeten worden vereenvoudigd, dat de Belastingdienst met substantieel minder mensen toch voldoende belastingen kan blijven binnenhalen én een redelijke controledichtheid blijft realiseren. Maar initiatieven in die richting zijn nog niet genomen.
De omvang van het gevangeniswezen zou beperkt kunnen worden door decriminalisering. Maar plannen als strafbaarstelling van illegaliteit, extra blauw op straat plus 500 ‘animal cops’ wijzen de andere kant op.
Op het terrein van verkeer- en vervoer wil men om Nederland veilig en mobiel te houden extra uitgaven realiseren, niet minder. Natuurlijk kan er meer ingenieurswerk door de markt worden gedaan, maar ook die rekening moet gewoon worden betaald.
Wat is er mogelijk met bestaande ideeën om de overheid doelmatiger te laten werken? Taken overdragen aan anderen overheden? Samengaan of samenwerken van ministeries in shared service centers? Soms een goed idee, niet altijd. Want in alle gevallen maak je de eerste jaren fikse kosten bij de opbouw van gemeenschappelijke voorzieningen, voordat het terugverdienen begint. Zeker is dat je kosten maakt, onzeker blijft of en wanneer de baten worden gerealiseerd.
Nu kundige oudere medewerkers uitstromen, achterblijvers weinig tijd en budget hebben voor aanvullende scholing en training en het binnenhalen van nieuwkomers lastig wordt de kwaliteit van de overheid steeds meer onderwerp van zorg en kan de publiek dienstverlening schraal worden. De overheid wordt daarom zonder inhoudelijke keuzen. zeker kleiner en grijzer, maar niet beter
Abonneren op:
Posts (Atom)