Veel op het spel

Column Binnenlands Bestuur dd 22 oktober 2010
Er is bijna geen land dat niet door de bancaire, economische en budgettaire crisis is getroffen. En er is ook bijna geen land dat er echt lessen uit heeft getrokken. Ook Nederland niet.
Maar eerst even over Ierland, dat ik net bezocht. Op het eiland dat in inwoners en economievier keer kleiner is dan Nederland, heeft de crisis veel harder toegeslagen. Ook de Ierse overheid moest de banken de reddingsboei toewerpen en alleen al een volkomen ontspoorde zakenbank ruim 20 miljard doteren. Ierland heeft nu een bezuinigingsnoodzaak van 18 miljard per jaar, in euri even groot als Nederland maar nogmaals, het land is vier keer zo klein. Veel debat dus ook daar over oorzaken van de crisis en de uitwegen.
‘I spend the better half of my professional career in a corrupt system’, verzuchtte een zakenbankier. Gebrek aan toezicht, een naïeve ,incompetente of misschien deels corrupte politieke topstructuur die banken en vastgoedontwikkelaars geen strobreed in de weg legde en hypotheekverstrekking aan burgers tot surrealistische porporties liet opblazen.
En nu de schaamte, de boosheid en de blaren. Bij banken, projectontwikkelaars, politici en huizenbezitters. Maar iets geleerd? Er zijn nauwelijks vervangingen aan de top, op wat bankiers na. Nieuwe regelgeving is in de maak, maar mosterd na de maaltijd. Pensioenen staan onder druk, ambtenaren leverden a l10-20% salaris in. Resterende budgettaire gaten worden in een binnenkort te verschijnen draconische besparingsoperatie waarschijnlijk gedicht, maar zonder zicht op een alternatieve, betere toekomst. Maar het vertrouwen van kapitaal verstrekkers blijft laag, de leningrente hoog, de toekomst onzeker.
Presteert Nederland beter? De verkiezingen hebben niet direct duidelijkheid gegeven over de te volgen richting. Dat er bezuinigd moest worden was wel duidelijk, zowel links als rechts ging daarvan uit. Maar het dichten van boekhoudkundige gaten alleen is niet genoeg. Als alle budgettair beleid wat dit kabinet Rutte voorstaat slaagt, wat door velen wordt betwijfeld vanwege het zachte karakter van veel besparingen, resteert in 2014 nog steeds een miljardentekort en schuld. Terwijl de echte tikkende tijdklok van vergrijzing al tien jaar is benoemd, zijn we ook in 2014 nog geen stap dichter bij een oplossing, druk als we zijn met het dichten van de gaten die we gisteren hebben veroorzaakt.
De kritiek op dit kabinet is dan niet eens zozeer het boterzachte karakter van de bezuinigingen. De kritiek is het gebrek aan perspectiefvolle investeringen in de toekomst. Drieduizend agenten, 500 animal cops, en een halve snelweg extra van 500 miljoen, maken Nederland niet voldoende sterker en beter of gesteld voor de echte opgaven. Er is geen richtinggevend perspectief op het bestuur dan afschaffing van stadsregio’s en reductie van parlementariërs, geen ambitieuze duurzaamheidagenda om echt te vergroenen, geen doorbraken op de arbeidsmarkt via een levenslange leerplicht of ontslagversoepeling , geen beweging in de huizenmarkt om scheefwonen en hypotheeksubsidie te beperken. Terwijl er zo veel op het spel staat neuzelen we over een Zweeds paspoort en het verbod te huwen met je nichtje.
Never waste a good crisis’, declameerde Obama. Wij doen dat wel.