Column Binnenlands Bestuur dd 9 april 2010
Bij een bezoek aan de VS werd ik ontvangen door een medewerker van het Congres. Tijdens het gesprek zag ik zijn screensaver heen en weer gaan.’ Ours is not to reason why. Ours is just to do - and die.’ Het was een wat mismoedige verzuchting van een klerk, waarschijnlijk een uit de kringen van het leger, stelde ik me voor. Maar ook deze financieel adviseur had zich de spreuk toegeëigend. Waarom eigenlijk? Is de macht of beter : invloed van ambtenaren zo gering als de spreuk doet geloven?
Wie zelfs maar globaal kennis neemt van de 20 ambtelijke heroverwegingsrapporten van pakweg 200 Haagse denkers krijgt toch de indruk dat daar veel denkkracht aanwezig is. En, zo stellen veel commentatoren, er is veel bruikbaars tussen. Ook de reacties van linker en rechterzijde die de voorstellen, de rapporten of zelfs de opstellers afbranden met ‘deze ambtenaren moeten niet op de stoel van de politiek gaan zitten’ erkennen dat de voorstellen ertoe doen. Enige onbescheidenheid past ambtenaren kortom wel. Zij blijven onverstoord het land besturen, ook als kabinetten in impassen komen of demissionair worden. Zij bepalen in hoge mate de beleidsagenda, rangschikken alternatieven en werken het beleid uit.
Maar de politiek dan? Deze weken zijn ook de partijprogramma’s van de partijen beschikbaar gekomen. Zoals ik al vreesde zijn ze tamelijk voorspelbaar met weinig verrassende ideeën. Een deel van de voorstellen lijken vooral voor de bühne, een deel stamt uit de linkse, rechts, of christelijke traditie, maar vooral overheerst een enorme angst om zich te vervreemden van het electorale midden. Wel natuurlijk de electorale knallers als efficiencytaakstellingen op bureaucratie in de zorg, samenvoegen van overheidsdiensten en soms zelfs het schrappen van hele bestuurslagen. Terwijl zulke vermetele plannen aantoonbaar eerst veel wetgeving, overleg en andere moeiten en vooral tijd en geld kosten (dat is zeker) en heel misschien revenuen, maar dat is aantoonbaar onzeker.
Regeren dan toch de ambtenaren? Of toch gewoon de politiek? Blij verrast ben ik met de nieuwe website www.debaasvannederland.nl . Het idee van de website is van ex-politicus Willem Vermeend. De bezoeker krijgt een heel systematisch overzicht van uitgaven en ontvangsten van de Nederlandse regering. Met vervolgens buttons per beleidsveld en een lange rij aan maatregelen. Steeds weer de vraag, moet er nu meer of minder geld hier of daar heen. Welke maatregelen kiest of verwerpt u?
Spannend wordt het als de ‘speler’ , want dat wordt je toch wel een beetje, naar de resultaten gaat. Het totaal van maatregelen wordt namelijk gewogen. Niet naar politieke voorkeuren maar de ‘score’ valt hoger uit naarmate de uitkomsten van alle gekozen maatregelen een betere balans laten zien tussen extra economisch groei, gezonde overheidsfinanciën, extra werkgelegenheid, een sociaal beleid en minder CO2-uitstoot. De beste maatregelenmix kan 1000 punten verdienen - en eeuwige roem. Tot nu toe kom ik niet boven de 700. Maar wacht maar, ik hou vol. Uiteindelijk is de burger de baas van Nederland. Allemaal dus naar die site. Veel leuker dan alleen maar stemmen!
