Column Binnenlands Bestuur dd 23 april 2010
Kiezers gaan langzaam hun mind opmaken welke politieke boodschap hen het meest aanspreekt. Wordt het de nieuwe stoerheid van rechts, dat twintig miljard of meer op de overheidsuitgaven wil besparen? Of het geluid van links dat stelt miljardenbesparingen wel eenvoudig te bedenken zijn, maar niet makkelijk te realiseren.
De Keynesiaanse boodschap van links is dat de overheid vooral niet te snel en te diep moet snijden. Als zij te resoluut de broekriem aantrekt lopen werkloosheid en uitgaven snel verder op, omat de particuliere sector nog niet het stokje overneemt. Ombuigingen van zeg meer dan tien miljard verergeren in deze visie de crisis. Doseren en een scherp oog houden op de conjunctuur is de linkse sleutel tot herstel, zelfs als dat een nog wat verder oplopende staatsschuld tot gevolg heeft. Het is een realistische boodschap en zal veel kiezers aanspreken. Zeker de middenklasse voor wie bij velen werkloosheid dichtbij komt en vreest voor de aantasting van opgebouwde spaarpotje of zelfs de eigen woning in geval van werkloosheid.
De boodschap van rechts is dat hard bezuinigen weliswaar pijnlijk maar goed verdedigbaar is. Ze baseren zich daarbij evident niet op Keynes die betoogde dat juist in laagconjunctuur de overheid de bestedingen op peil moest houden. Hoewel er nu een aanhoudende laagconjunctuur is, valt er toch desondanks wat voor deze stikte bezuinigingsfilosofie te zeggen. Wanneer de overheid namelijk diep in eigen vlees snijdt, heeft dat een tweeledig effect, zo leert een recente landenstudie van zakenbank Goldman Sachs. Ten eerste scheppen omvangrijke bezuinigingen duidelijkheid voor particulieren en bedrijfsleven. Het kost hen zekerheden als subsidies en toekomstige uitkeringen, maar zodra het totaalpakket bekend is en de pijn genomen, groeit hun vertrouwen in de toekomst. Snel hierna blijkt men weer te gaan consumeren en investeren. Bovendien wordt een land dat scherp en doortastend in eigen vlees snijdt beloont op de kapitaalmarkt in de vorm van een lagere rente op uitstaande leningen. Voordat links dit kunstje imiteert en denkt met belastingverhogingen uit de rode cijfers te komen, zo werkt het helaas niet, integendeel. Alleen echte ombuigingen hebben effecten op vertrouwen end e kapitaalmarkt, belastingverhogingen niet.
Het is natuurlijk het meest waarschijnlijk dat er een weg in het midden gevonden zal worden. Ten eerste omdat we ook nu weer een vrij brede coalitie zullen krijgen waarvoor partijen uit beide kampen nodig zijn. Ten tweede omdat diverse voorgestelde besparingen vooral politieke retoriek lijken. Bijvoorbeeld miljardenbesparingen op de overheidsorganisatie zijn door velen al boterzacht genoemd.
De echte hoop is gevestigd op de groei van de wereldhandel. Alleen een aantrekkende economie schept een basis voor snelle coalitievorming. Als de ramingen wat aantrekken, vindt links een motivatie om wat meer te willen ombuigen. De werkgelegenheid en belastingontvangsten lopen dan immers vanzelf wat op en de overheid hoeft iets minder aanjager van d economie te zijn. Rechts kan er een alibi in ontlenen om de scherpste kantjes van haar voorstellen af te halen.
Overigens blijft ook 12-14 miljard ombuigen best veel. Er blijft wat te kiezen kortom.
