Column Binnenlands Bestuur dd 6 augustus 2010
Over een week of zes presenteert het kabinet, het demissionaire danwel het nieuwe, de Miljoenennota. Dat moet grondwettelijk nu eenmaal, ook als de coalitieonderhandelingen stokken Een van de zaken waar reikhalzend naar uitgekeken wordt is in welke omvang en op welke posten er wordt bezuinigd. Dát er bezuinigd moet worden is onomstreden. Economen, en politieke partijen discussieerden alleen nog over de vraag hoe snel en in welke omvang dit moest plaatsvinden.
De laatste officiële cijfers zijn van eind mei toen Financiën bekend maakte dat in 2010 de getallen allen met een zes beginnen en eindigen. Het geraamde tekort bedraagt 6,6% van het nationaal inkomen en de schuld loopt op tot 66%.
Historisch gezien zijn dat erg hoge uitslagen. In Europees perspectief valt die omvang echter wel meer mee. Veel landen hebben een hogere schuld, zelfs Duitsland steekt daar nog boven uit. Het tekort van ruim zes procent bevindt zich ongeveer op het Europees gemiddelde, met boven ons de hele club Mediterrannee, de Middellandse Zee landen waar velen deze weken hun vakantie doorbrengen.
In toekomstig perspectief staat Nederland er ook niet heel slecht voor. We vergrijzen en zullen daarvoor moeten ombuigen, maar een groot deel van de toekomstige pensioenen is al kapitaalgedekt en de pensioenleeftijd zal binnenkort formeel worden verhoogd. Die situatie is bepaald gunstiger dan andere landen waar niet altijd een kapitaaldekking is, de pensioenleeftijd lager is en het maatschappelijk verzet tegen verhoging veel groter.
Moet de bezuiniging in Nederland dan wel echt zo snel en omvangrijk? Moesten de onderhandelingen tussen VVD en PvdA nu per se daarop stranden? Waarschijnlijk is dat niet de omvang van de bezuinigingen het echte breekpunt zijn geweest maar de achterliggende staatsopvatting. De VVD streeft een kleinere collectieve sector en lagere belastingen na en kan het breed aanwezige besef dat er moet worden bezuinigd gebruiken om dat te realiseren. Net zoals de PVV in Den Haag de bezuinigingsnoodzaak als alibi gebruikt om kunst- en cultuursubsidies tot onderwerp van aandacht te verklaren.
De crisis en de bezuinigingsnoodzaak wordt kortom gebruikt als alibi om politieke doelen te realiseren. Rutte moet wel voortmaken omdat het crisisbesef snel aan het teruglopen is. Er zullen heel wat speeches nodig zijn om dat besef weer een beetje ‘op te wekken’ dit najaar en voldoende maatschappelijke steun te verzamelen voor verstrekkende maatregelen.
Wel vatbaar voor kritiek is paniekvoetbal, als ondoordachte crisismaatregelen worden voorgesteld zonder dat er een economisch deugdelijke grondslag is. Een voorbeeld daarvan is de opheffing van de blokkade op spaarloon.
Deze maatregel is om twee redenen niet slim gekozen. Economisch is er nauwelijks effect te verwachten. Slechts een deel ervan zal worden gebruikt en wat resteert is geen half of kwart procent van het nationaal inkomen, verwaarloosbaar. Ook de timing deugde niet. Politiek was het slimmer geweest de maatregel onderdeel te maken van een groot en omvangrijk bezuinigingspakket. Nu is het weggegeven door een demissionair kabinet en kan bezuinigingspremier Rutte dat niet meer doen. Een beginnersfout of gebrek aan regie?
