Column Binnenlands Bestuur dd 24 september 2010
Welgeteld nul keer komt het begrip ombuigen voor in de Miljoenennota, ongelooflijk maar waar. Terwijl er toch 125 keer wordt gesproken over ‘crisis’. De reden? Het nieuwe Haagse buzzword dat uit den treure herhaald wordt is ‘consolideren’ of ‘consolidatie’, maar liefst 65 keer,meer dan er tekstbladzijden zijn. Consolideren, het nieuwe eufemisme voor bezuinigen (oud), ombuigen (fout), besparen (uit). Nederland gaat kortom consolideren als het aan Financiën ligt.
Maar wie er ook minister is, de nota over de toestand van ’s rijks financiën, de echte naam van de Miljoennnota, behoort tot de beste nota’s die het kabinet jaarlijks produceert. Het is een afgewogen samenspel van inzichten uit de wetenschap, beleidsonderzoek en actuele economische data. Vaak is er een zekere reflectie op eerdere (niet zelden achteraf niet correct gebleken) economische en budgettaire veronderstellingen, hetgeen getuigt van heilzame zelfkritiek. Tezamen met nuttige verdiepings’boxen’ en informatieve grafieken behoort ze kortom tot de best leesbare beleidsnota’s. Via de eigen website miljoenennota.prinsjesdag2010.nl kan ze redelijk eenvoudig worden gevonden en doorzocht.
Soms gaan de vlijtige Financiënambtenaren wel ver met verwijzingen, bijvoorbeeld wanneer men naar wetenschappelijke literatuur aanhaalt. Dan wordt in een olijke noot verwezen naar het werk van Max Winkler uit 1933 over buitenlandse staatsobligaties, vast een klassieker - maar dan voor de echte liefhebber die 80 jaar oude werkjes raadpleegt. Relevanter is de verwijzing en benutting van recent beleidsonderzoek zoals van Roel Beetsma over het belang van sterke begrotingsinstituties - al is dat wel een beetje ‘kijk ons eens belangrijk zijn’.
Sterk zijn de gepresenteerde data, vaak in de vorm van informatieve grafieken die groei of krimp van belangrijke kerngegevens als schuld en tekort presenteren, landenvergelijkingen en trendanalyses. Ook de verdiepingsboxen zijn nuttig, zoals de uiteenzetting hoe de bonusstructuur van de plattelandsbanken in Amerika kleine regionale Duitse spaarbanken ten gronde richtte. De Amerikaanse bank hoefde niet meer op de risico’s van hypotheekleningen te letten, maar werd door de afwentelmogelijkheid (aan de Duitser) gedreven door bonussen steeds, roekelozer. Dit terwijl de Duitse bank erg slechte leningen kocht zonder de precieze risico’s te kennen, tot alles klapte. Men had het verhaal ook kunnen vertellen met een Nederlandse bank als ING, Rabo of ABNAmro maar dat was kennelijk te pijnlijk en dichtbij.
Erg belangrijk is de korte passage die uiteenzet dat de beoogde krimp van het EMU-saldo in 2011 veel sneller gaat dan de eis die Europa stelt. De EU vraagt slechts een jaarlijkse daling van 0,75% -zolang een land boven de 3,5% tekort scoort- en een jaardaling van een half procent zolang men tussen de drie en nul noteert. Kortom, volgens Europa mag Nederland van de huidige 4,8 % tekort eind 2010 naar 4% eind 2011, 3,25% eind 2012, 2,5% eind 2013 en 2% eind 2014. Dat is een geleidelijker tempo dan het rechts kabinet in de maak nu beoogt, zeg maar het PvdA-pad.
Per saldo is het daarom jammer dat de magere inhoud dit jaar al uitlekte en deze editie waarschijnlijk vrijwel ongelezen blijft. Er staat nog genoeg relevants in.
