Column financien dd 17 december 2010 in tijdschrift Binnenlands Bestuur
De weg uit de crisis vraagt om serieuze financiële keuzen. Nog veel langer op ‘zien komen’ spelen kan eigenlijk niet meer. Tijd om kleur te bekennen kortom. Maar eenvoudig blijkt dat niet. In veel regeringen zijn inmiddels enorme patstellingen ontstaan. Partijen van gene zijde ontberen de meerderheid -dus macht- om echt een koers uit te zetten of beter: door te zetten. Wat resteert is een patstelling die de problemen vergroot, de crisis ten spijt.
Zo is in de Verenigde Staten de patstelling inmiddels grotesk. De onder Bush ingevoerde belastingverlaging loopt na een aantal jaren af en de vraag was: doorzetten of niet? De gederfde ontvangsten kan de schatkist eigenlijk niet missen. Maar terugdraaien kan het economische herstel schaden. Wat te doen?
Rechts wil –zoals altijd- lagere belastingen maar verzuimt aan te geven welke uitgaven dan moeten sneuvelen. Elke twee jaar kent Amerika verkiezingen dus men past op zijn tellen al te impopulaire keuzen te maken.
Democraten willen de uitgaven ook op peil houden –een groot del van de achterban is ervan afhankelijk maar de Democraten durven niet de belastingen van de middel- en hogere klasse ervoor te verhogen –om die stemmen straks niet te missen.
Omdat beide partijen na de recente verkiezingen een parlementaire meerderheid missen en daarmee de mogelijkheid de eigen wil door te zetten, is na lang soubatten een compromis bereikt.
Nu denkt de leek: dat is dan simpel. Lagere uitgaven én lagere belastingen, misschien zelfs wat schuldreductie. Dat is weliswaar pijnlijk maar dan is er een duidelijk koers en kan het herstel uiteindelijk inzetten. Bekend is immers dat de economische schade van ferme ingrepen meevalt als er maar perspectief op betere tijden gloort.
Maar nee. Het slechtst denkbare compromis werd gesloten. De tijdelijke belastingverlagingen blijven bestaan, een punt voor de Republikeinen. Maar de uitgaven worden niet verlaagd, de wens van Democraten. Het enorme tekort en daarmee de torenhoge staatsschuld loopt daardoor nog verder op en de rekening wordt verlegd naar de toekomst. Bad boys.
Doen wij het beter? Alles behalve dat! Al in de formatie ging het mis toen de hervormingsgezinde VVD veel compromissen moest sluiten. Minder besparen op ontwikkelingsamenwerking om het CDA niet te verliezen, geen beperking van de ontslagbeschering om de PVV erbij te houden en ga zo maar door.
Nu is dat op zich niet nieuw. CDA en PvdA spraken in de vorige kabinetspeiode af om én de huren niet te verhogen (de PvdA-wens) én de aftrekbaarheid van de hypotheekrente niet te perken, de CDA-wens. Het had ook allebei wél gekund om zo een echte hervorming gerealiseerd en de financiële positie te verbeteren. Een klassiek ‘prisoners dilemma’ kortom.
De perikelen rond de eventuele verhoging van de BTW op kunst deze weken zijn dus een symptoom van een dieperliggend probleem, politieke onmacht. En ook een gebrek aan leiderschap om uit de zelf zelfingenomen loopgraven te komen. Wat rest is een verlammende omhelzing van politici en partijen zonder toekomstvaste keuzen, een blijvend hoge schuld en gebrek aan perspectief.
