Column Binnenlands Bestuur dd 1 april 2011
Het was even niet de week van PVV-kamerlid Lilian Helder die statistiek geen bruikbare grondslag vond voor het nemen van beslissingen, in dit geval over het nut van taakstraffen versus gevangenisstraf. Helder vond dat je mensen noch op individueel niveau noch op groepsniveau met elkaar kon vergelijke ‘ omdat mensen nu eenmaal verschillend zijn’. De door het kabinet ingezonden rapporten statistieken legt ze daarom liever terzijde of, in haar woorden, neemt ze voor kennisgeving aan. Maar lezen zal ze de publicaties niet.
Is er dan wel voldoende kritisch vermogen in ons parlementair systeem bijvoorbeeld in de financiële besluitvorming? Kan het parlement afgaan op begrotings- en verantwoordingsinformatie van het kabinet? Zijn er voldoende financiële waakhonden en waarborgen rond het parlement? Ik ben daar niet zo zeker van. Dat ligt niet aan de immer onzekere ramingen van het CPB. Het valt hen niet helemaal aan te rekenen dat eind 2008 een recessie ons overviel of dat jaarramingen voor de economie en begroting met onzekerheden omgeven zijn. Er zijn een aantal andere zaken die meer meespelen.
Ten eerste weten we uit Europees verband dat niet zonder meer mag worden afgegaan op de integriteit van informatie. Het Griekse drama is het makkelijkste voorbeeld. Jarenlang bedrogen de Grieken elkaar en Europa met een gefabriceerde, incorrecte voorstelling van zaken over tekort, schulden en bezittingen om zo pijnlijke beslissingen te vermijden. In de toekomst zal dit vaker gaan spelen, Bijvoorbeeld in landen waar door de Europese budgettaire toets lagere overheden strenger gecontroleerd gaan worden door centrale overheden, zal een enorm machtsspel ontstaan waarin budgettaire informatie cruciaal is – maar manipuleerbaar. Denk aan Catalonië versus de Spaanse regering. In Nederland toont de Rekenkamer zich aanhoudend bezorgd over de volledigheid en kwaliteit van informatie. Bij infrastructurele projecten lijkt die immers veel beter op orde, maar rond de JSF blijft ook nu nog een waas van onduidelijkheid hangen.
Een tweede zorg is dat er te weinig tegenkrachten zijn. Neem het geval Ierland, dat nu aan het Europees infuus hangt. Een recente studiegroep keek minutieus na of in de jaren voor de crisis waarschuwingssignalen waren afgegeven door deskundige insiders of opinieleiders, dan wel IMF, OESO of EU. Dat zou je toch mogen hopen , zeker toen in 2008 de vastgoedbubbel knapte en banken en overheid zeer zwaar onderuit gingen. Het bleek echter geheel niet het geval te zijn. Een betrokken official erkende ‘off the record’ het falen van de toezichthoudende instituties. Men had het niet zien aankomen en het collectief verblindde Ierland was dus geheel niet gewaarschuwd tegen naderend systeemfalen. Pijnlijk.
Ten derde, alleen een deskundig en actief parlement kan door een kritische bejegening incomplete, onduidelijke of misleidende budgettaire informatie ontmaskeren. Een enkel deskundig hoogleraar overheidsfinanciën (Dijkgraaf, SGP) of kundige ex-financeel journalist (Groot, PvdA) in de Kamer is dan niet voldoende. Er lijkt me ook een veel zwaarder eigen onderzoeksbureau nodig, maar dat heeft Nederland nog steeds niet. En zelfs dan, met een houding als van mevrouw Helder wordt het ook dan niet snel beter.
zondag, maart 27, 2011
zondag, maart 13, 2011
Lessen uit Amerika
Column Binnenlands Bestuur dd 18 maart 2011
Amerika en Europa zijn beide bezig de gevolgen van de crisis te verwerken, die een grote impact heeft hebben gehad op de overheidsfinanciën. Tussen beide zijn belangrijke verschillen, maar ook overeenkomsten.
Nadat de overheidsschuld in Amerika onder de laatste Bush (junior) groeide van 55 naar 80% van het nationaal inkomen, zal het nog tijdens het eerste presidentschap van Obama boven de 100% komen. Dat is een treurig record, alleen landen als Griekenland en Italië scoren hoger, maar een record met een lange geschiedenis. Alleen tijdens de Tweede Wereldoorlog is het tekort ooit zo hoog geweest, daarna bleef het lang veertig tot zestig procent, een Europees niveau. Maar nota bene onder de rechtse Reagan en zijn opvolger (vader) Bush steeg het tekort door belastingverlagingen en stijgende defensie-uitgaven al van een kleine veertig naar ruim zestig procent. De Democraat Clinton liet het tekort weer dalen maar inmiddels is er geen houden meer aan. Amerika zit sinds het de oorlogen na 11 september (2001) startte en de crisis uit 2008 diep diep diep in de schulden.
Pijnlijker dan de schuld is dat het tekort vorig jaar ver boven de tien procent uitkwam en dit jaar nog geen nieuwe begroting kon worden vastgesteld. Het overleg tussen president en Congres, en daarbinnen tussen Democraten en Republikeinen, zit volkomen vast. De consequentie daarvan is dat de ambtenaren niet meer betaald gaan worden en de overheidsgebouwen op slot gaan, hetgeen overigens al enkele keren eerder is gebeurd in de recente geschiedenis. Om die pijnlijke afgang nu te voorkomen worden er deze maand steeds deelbegrotingen goedgekeurd voor de korte termijn, telkens voor twee weken. Ook een blamage trouwens.
Nederland vaart ondertussen wel. Onze werkloosheid is ondanks de crisis erg laag en daalt van 400.000 naar 350.000 volgend jaar, de winstgevendheid van bedrijven neemt toe en daardoor gaat het overheidstekort snel dalen van 5,2% in 2010 naar 2,2% in 2012. Even de tering maar de nering zetten betaalt zich blijkbaar snel uit. Om het zover te laten komen moet het kabinet nog wel invulling geven aan de ingeboekte ombuigingen, maar eigenlijk zijn rechts en links er over eens dat er flink gesneden moet worden, al verschillend e opvattingen over tempo en de precieze keuze waar er bezuinigd moet worden. Of in het eigentijdse Haags, we werken aan een ‘compacte overheid’ en ‘consolidatie van de uitgaven’.
De echte pijn moet echter nog komen. Want na deze enorme ombuiging van ruim 15 miljard moet er volgend de economen nog eens zo’n bedrag worden omgebogen in de volgende kabinetsperiode, rekening houdend met de toekomstige kosten van vergrijzing en de huidige hoge schuld van 65% van het nationaal inkomen. Om die te realiseren is een bredere politieke en maatschappelijke consensus nodig dan er nu bestaat voor deze ombuigingsgolf. Als we straks verlamming willen voorkomen –zoals die Amerika nu treft met Democraten en Republikeinen die zich diep in loopgraven hebben verschanst- moet nu al werk worden gemaakt van nationale oplossingsstrategieën. Ander vult Europa het voor ons in.
Amerika en Europa zijn beide bezig de gevolgen van de crisis te verwerken, die een grote impact heeft hebben gehad op de overheidsfinanciën. Tussen beide zijn belangrijke verschillen, maar ook overeenkomsten.
Nadat de overheidsschuld in Amerika onder de laatste Bush (junior) groeide van 55 naar 80% van het nationaal inkomen, zal het nog tijdens het eerste presidentschap van Obama boven de 100% komen. Dat is een treurig record, alleen landen als Griekenland en Italië scoren hoger, maar een record met een lange geschiedenis. Alleen tijdens de Tweede Wereldoorlog is het tekort ooit zo hoog geweest, daarna bleef het lang veertig tot zestig procent, een Europees niveau. Maar nota bene onder de rechtse Reagan en zijn opvolger (vader) Bush steeg het tekort door belastingverlagingen en stijgende defensie-uitgaven al van een kleine veertig naar ruim zestig procent. De Democraat Clinton liet het tekort weer dalen maar inmiddels is er geen houden meer aan. Amerika zit sinds het de oorlogen na 11 september (2001) startte en de crisis uit 2008 diep diep diep in de schulden.
Pijnlijker dan de schuld is dat het tekort vorig jaar ver boven de tien procent uitkwam en dit jaar nog geen nieuwe begroting kon worden vastgesteld. Het overleg tussen president en Congres, en daarbinnen tussen Democraten en Republikeinen, zit volkomen vast. De consequentie daarvan is dat de ambtenaren niet meer betaald gaan worden en de overheidsgebouwen op slot gaan, hetgeen overigens al enkele keren eerder is gebeurd in de recente geschiedenis. Om die pijnlijke afgang nu te voorkomen worden er deze maand steeds deelbegrotingen goedgekeurd voor de korte termijn, telkens voor twee weken. Ook een blamage trouwens.
Nederland vaart ondertussen wel. Onze werkloosheid is ondanks de crisis erg laag en daalt van 400.000 naar 350.000 volgend jaar, de winstgevendheid van bedrijven neemt toe en daardoor gaat het overheidstekort snel dalen van 5,2% in 2010 naar 2,2% in 2012. Even de tering maar de nering zetten betaalt zich blijkbaar snel uit. Om het zover te laten komen moet het kabinet nog wel invulling geven aan de ingeboekte ombuigingen, maar eigenlijk zijn rechts en links er over eens dat er flink gesneden moet worden, al verschillend e opvattingen over tempo en de precieze keuze waar er bezuinigd moet worden. Of in het eigentijdse Haags, we werken aan een ‘compacte overheid’ en ‘consolidatie van de uitgaven’.
De echte pijn moet echter nog komen. Want na deze enorme ombuiging van ruim 15 miljard moet er volgend de economen nog eens zo’n bedrag worden omgebogen in de volgende kabinetsperiode, rekening houdend met de toekomstige kosten van vergrijzing en de huidige hoge schuld van 65% van het nationaal inkomen. Om die te realiseren is een bredere politieke en maatschappelijke consensus nodig dan er nu bestaat voor deze ombuigingsgolf. Als we straks verlamming willen voorkomen –zoals die Amerika nu treft met Democraten en Republikeinen die zich diep in loopgraven hebben verschanst- moet nu al werk worden gemaakt van nationale oplossingsstrategieën. Ander vult Europa het voor ons in.
Abonneren op:
Posts (Atom)