Een tolerant land

Column Binnenlands Bestuur dd 30 september 2011
Al jaren staat de rijksoverheid zich er op voor dat de uitgaven goed gecontroleerd worden en in hoge mate rechtmatig worden besteed. Dat kan niet ieder land ons nazeggen , Europa al helemaal niet. Toch zijn we niet foutloos. Bijvoorbeeld nog over 2010 bleken bij drie departementen miljoenenbedragen onrechtmatig te zijn besteed, zelfs boven de toegestane foutenmarge.
Zo voerde de belastingdienst (in opdracht van het toenmalig ministerie van Wonen, Wijken en Integratie) de huurtoeslag niet goed uit en werden voor zo’n 45 miljoen onrechtmatig voorschotten uitbetaald,Jeugd en Gezin is tekort geschoten bij de besteding van 45 miljoen aan schippersinternaten en bij voormalig VROM is geblunderd met de risicobeleidsubsidies, een groepje fraudeurs ontving ten onrechte meer dan 4 miljoen.
Dit alles leidde ertoe dat de financiële keurmeesters vaststelden dat deze ministeries boven de toegestane tolerantiemarge voor onrechtmatigheidsfouten kwamen.
De norm die we in Nederland hanteren is een dubbele norm, zowel voor ieder uitgavenartikel afzonderlijk als voor een ministerie als geheel turven we de fouten en foutjes. Internationaal gezien zijn dit strenge normen. Doorgaans wordt alleen voor een ministerie als geheel gekeken én ligt de norm hoger, niet op één maar op twee procent zoals bij de Europese uitgaven. En dat scheelt een slok op een borrel.
Het gevolg is dat in Nederland een hele bureaucratie nodig is om onrechtmatige uitgaven te voorkomen en het geheel op rechtmatigheid te controleren. Daarom zijn subsidieregelingen gedetailleerd, de rapportageverplichtingen omvangrijk en de administratieve lasten torenhoog. En om dat alles weer te controleren is een piramide van administrateurs en controleurs nodig.
De hoogste tijd dus om dit doorgeslagen rigide stelsel te veranderen. Heel voorzichtig, als een egeltje, kondigt Financiën nu in de Miljoenennota aan van die 1% norm af te willen, om zo het beroep op de peperdure accountants van het Rijk en de Algemene Rekenkamer te beperken. Eventueel kunnen die volgens Financiën andere onderzoeken gaan doen, maar de goede lezer begrijpt dat vermindering van de omvang van de controletoren de achterliggende bedoeling is. Echter, om van twee keuringsniveaus naar een te gaan of van 1 naar 2% tolerantie, is wel enige medewerking van de Algemene Rekenkamer nodig, die ook medebelanghebbende is. En dat al jarenlang lopende overleg vlot blijkbaar niet. Daarom probeert Financiën nu via de Miljoenennota politieke steun te krijgen van het parlement in haar strijd met de Rekenkamer over de tolerantiemarges. En die inzet verdient steun.
Laten we daarom hopen dat het parlement het lef heeft echt te kiezen voor administratieve lastenverlichting via iets hogere tolerantiemarges. Een beetje meer tolerantie bespaart het rijk het nodige, maar een veelvoud hiervan wordt bespaard bij maatschappelijke partijen die nu duizelig worden van de administratieve lasten. Hogere toleranties betekent immers dat onnodig bewerkelijke uitvoeringsregels kunnen worden versimpeld. Onrechtmatigheid is niet fraai, maar enige onrechtmatigheid weegt op tegen de mogelijkheid van afbouw van de nu noodzakelijke maar peperdure controlepiramide.

Een zonnige toekomst

Column Binnelands Bestuur dd 16 september 2011
Ik ga het proberen, nu vlak voor de Miljoenennota een positieve column te schrijven over de overheidsfinanciën. Dus geen Apocalyptisch verhaal vol rampspoed over Griekenland, Cyprus, Italië, Portugal, Spanje en Ierland. Even niet meehuilen in het koor met de wolven over het einde van de euro, de tweedeling in Europa, de verstoting van Griekenland. Nee, crisis is kans. Laten we het eens proberen.
Nu en ook alleen nu krijgt Griekenland een historische kans om het land weer concurrerend te maken met de rest van Europa. De heilloze weg van vorige decennia is verlaten, toen steeds door geldontwaarding van de drachme werd gepoogd het land in de pas te laten lopen met Europa. Er is nu geen alternatief, alleen door broodnodige hervormingen kan de arbeidsmarkt worden gemoderniseerd en de belastinginning op een hoger plan komen. Pakken die kans!
Europa als geheel krijgt ook een wake-up call. Het stevent af op een grijze toekomst, de kosten van oplopende pensioenen en zorg zijn voor Europese landen 5% gemiddeld per jaar , de staatsschulden zouden de komende decennia zonder drastische bijsturing oplopen tot vele keren het nationaal inkomen. Alle hens aan dek dus. Hoe eerder er nu wordt bijgestuurd hoe beter en dat besef lijkt er te zijn, pure winst.
Ook in Nederland is er een steeds realistischer kijk op de situatie, zowel bij rechts als bij links. Er zijn geen megalomane plannen meer, maar serieuze planvorming met het oog op de langere toekomst. En dat is nodig ook, al zijn we er nog niet. De nu regerende partijen zijn de verkiezingen 2010 wel ingegaan met een boodschap van broodnodige bezuinigingen, maar hebben nog geen wenkend perspectief geboden waar we wel op af moeten koersen als land. Links droomt niet meer (hardop) en het CDA gaat zich herbronnen. Opmerkelijk genoeg lijkt juist soms bij rechts nog een waslijstje van hobby’s te bestaan. Niet alleen de 500 animal cops moeten er van de gedoogpartner nog steeds komen, de VVD droomt via Charlie Aptroot nog steeds hardop over verbreding van alle snelwegen tot drie stroken door heel Nederland en zelfs vijf in de Randstad. Volstrekt onbetaalbaar dus holle ketelmuziek, maar nog niet verstomd.
Maar ik zou positief blijven. Langzaamaan groeit het besef dat er doorbraken moeten komen in het woningdossier, de arbeidsmarkt en zorgtoegang. Je zou bijna gaan denken dat het tijd is voor een verkiezingsronde voorjaar 2012 waarin alle partijen hun plannen kunnen ontvouwen voor een lange termijnagenda voor Nederland en met plannen komen voor Nederland na deze Eurocrisis.
Tot slot. Er liggen grote opgaven voor Europa en Nederland. Dan hoeven we het in Den Haag volgende week na het uitkomen van de Miljoenennota even niet te hebben over koopkrachtplaatjes. We gaan de politiek vragen eens niet te puzzelen op het laatste halve procent per inkomenscategorie maar om een wenkend perspectief voor onze toekomst. Laat maar komen die Miljoenennota!