Column Binnenlands Bestuur dd 15 april 2011
Het kabinet lijkt haar kansen op een snelle en succesvolle sanering van de uitgaven te gaan missen. Het is de vraag of de beoogde 17 miljard ombuigingen er echt wel gaan komen. Er wordt op diverse terreinen gedraald met het doorvoeren van maatregelen, de PVV haakt steeds vaker af en de begrotingsdiscipline binnen het kabinet brokkelt af . Moeten de vorig jaar gepresenteerde ferme bezuinigingsplannen gaandeweg met een korreltje zout genomen worden?
In Europa speelt Mark Rutte ‘Il Duro’ met zijn pleidooi om automatische sancties tegen landen die hun financiën niet op orde hebben. Geen politiek gedraal meer, betoogt Rutte, maar directe en ononderhandelbare straffen moeten er komen voor begrotingszondaars. Zeg maar een automatische incasso bij het negeren van het rode stoplicht. Deze straf is natuurlijk niet bedoeld om echt op te leggen maar als ferme waarschuwing tegen gebrekkige begrotingsdiscipline.
Zijn eigen kabinetsprestaties zijn echter nog niet om over naar huis te schrijven. Zoals altijd overschrijdt een deel van de ministers dit jaar de begroting, waaronder de altijd gebrekkige beheerste zorguitgaven. Wrang voor de VVD is dat de tweede overschrijder Sociale Zakenminister Kamp is. En bepaald lastig is dat de PVV niet bepaald voor een verdergaande sanering van zorg en sociale zekerheid is. Rutte moet dus in de komende kabinetsbesluitvorming eerst het CDA bereid vinden de problemen bij de VVD-ministers op te lossen en daarna meerderheiden vinden bij oppositiepartijen. Zo bezien is een automatische begrotingkorting bij overschrijdingen een handigheidje dat Rutte ook wel binnenslands zou kunnen gebruiken. ‘Het moet van Europa’ is dat het excuus maar zover is de Europese begrotingstoetsing (nog) niet.
Ook lastig is dat binnen departementen het echte saneren nog moet gaan beginnen. Zoals altijd loopt de taakstelling aan het ambtenarenapparaat op in de tijd en wordt her en der onderzocht of de pijn niet wat verder uitgesmeerd kan worden, liefst achter de horizon van deze kabinetsperiode. Dat echter zou een slecht soort struisvogelpolitiek zijn, het niet willen inzien van de opgave waar men voor staat in de -volgens mij ijdele- hoop op betere tijden.
Er zijn twee dringende redenen om al wel in 2011 flink door te pakken. De eerste is dat de huidige 15 miljard besparingen maar de helft is van de opgave waar Nederland voor staat. Zelfs bij 2% economische groei (en daar zitten e nog niet op) moet ook na 2014 nog eens tenminste 15 miljard worden omgebogen om de overheidsuitgaven duurzaam houdbaar te maken. Ieder uitstel van besparingen is daarom kortzichtig, alle besparingen nu werken juist gunstig uit naar de toekomst door bespaarde rentekosten.
Ten tweede is de arbeidsmarkt in Nederland nu relatief goed en de werkloosheid laag. Juist nu zou overheidspersoneel snel moeten worden verleid of bewogen een baan elders te zoeken. Laat de politiek daarom snel knopen doorhakken welke taken moeten worden beëindigd, opdat geen valse illusies worden gekweekt. Na deze ombuigingsperiode volgt er nog een, minstens zo groot als deze. Zo bezien verdienen de timing van Defensieminister Hillen een pluim.
