Column Binnenlands Bestuur dd 13 mei 2011
Binnenkort presenteert het kabinet Rutte haar tweede budgettaire agenda, na de overhaast en slechts op beperkte schaal gewijzigde begrotingen 2011 – die nog door CDA en ChristenUnie waren voorbereid. In de aanstaande Voorjaarsnota wordt weer een tipje van de sluier opgelicht hoe Rutte met het CDA en de PVV Nederland willen besturen. Tot nu toe werden maar enkele bezuinigingsplannen ontvouwd, maar de beoogde bezuinigingen op speciaal onderwijs en hoger onderwijs werden door het parlement vertraagd tot 2013.
Is er al zicht op een alternatief, een linkse tegenbegroting van Cohen, Roemer en Sap? Is er meer dan een soort van ‘tegen’ op alle voornemens van het kabinet? Is er een links antwoord op de vragen omtrent een houdbare begroting, op de ontwikkeling van de lastendruk, de arbeidsmarktproblematiek, de subsidiestromen. Is er een linkse visie hoe de budgettaire besluitvorming in de Europese Unie robuuster wordt gemaakt en uiteindelijk zo wordt ingericht dat over enkele jaren niet weer landen in geldnood komen zoals Portugal, Ierland en Griekenland nu overkwam?
Simon Jenkins beschreef hoe in het Verenigd Koninkrijk de Labourpartij haar legitimiteit verloor toen haar premiers teveel werden gezien als nakomelingen van Margareth Thatcher. Blair en Brown namen de liberale marktwerkingsideologie moeiteloos over en verspeelden daarmee uiteindelijk hun steun onder de bevolking, is de teneur van zijn boek ‘Thatcher & Sons’. Marcel van Dam maakte recent al korte metten met het gebrek aan strijdbaarheid van Job Cohen als oppositieleider.
Job Cohen zelf kwam op het 65e verjaardagsfeestje met een openhartige analyse. De PvdA heeft te lang alle heil verwacht van de overheid en te weinig oog gehad voor de onvolkomenheden ervan, de bureaucratie, gebrekkige kwaliteit en uiteindelijke onbetaalbaarheid. Maar daarna wordt het stil bij Cohen. Een eigen agenda ontbreekt nog.
Zoals de VVD onder Gerrit Zalm in 15 jaar de lastendruk verminderde van 45% naar 38%, zo’n kernissue moet links ook weer willen hebben. Maar het is lang stil. Wat wil de PvdA met de arbeidsmarkt, de woningmarkt, de overheidsorganisatie, het hoger onderwijs? Moeten universiteiten en hogescholen echt de Californische situatie achterna zoals steeds meer wordt bepleit? Het wordt tijd voor antwoorden. De denktank van de PvdA, de Wiardi Beckman Stichting, heeft nu Robert Kuttner, Amerikaans econoom, gevraagd hen te inspireren. Kuttner is een pleitbezorger van een stevige progressieve agenda. Zijn onderzoek richt zich op de gevolgen van de internationale economische crisis voor de verzorgingsstaat en arbeidsmarkt.
Het is te hopen dat de man iets aan inspiratie meebrengt. Maar het is ook een zwaktebod dat er onvoldoende denkkracht in eigen gelederen is. Zonder een stevige eigen agenda wordt links weggespeeld. Dan dreigt de situatie dat iedere linkse partij probeert hier en daar te scoren en gelegenheidscoalities sluit met CDA en VVD op die punten waar de PVV niet thuis geeft, zoals eerder Groenlinksleider Sap deed rond de nieuwe Afghanistan-missie. Een verdeelde oppositie zonder een eigen inhoudelijke en budgettaire agenda bereidt echter de weg voor een tweede rechts kabinet. Werk aan de winkel kortom. Ook na de 65 moet er doorgewerkt worden.
