Column Binnenlands Bestuur dd 21 oktober 2011
Bestuurswetenschappers leggen met enige regelmaat bloot dat subsidies niet werken, wanneer je ze aan strikte maatstaven toetst. Misschien moet je dat toetsen dan ook maar niet doen.
Per jaar geeft het rijk ruim € 6 miljard uit aan een veelheid van subsidies aan burgers, instellingen en bedrijven. De hoop en verwachting is dat die derde er mee doet wat is afgesproken en dat de besteding van het geld het beoogde maatschappelijk effect sorteert. Er moet wel periodiek gemeten worden of de subsidie werkt en het parlement moet daarover worden geïnformeerd, zodat besloten kan worden of de subsidie moet worden stopgezet, bijgesteld of voortgezet.
Dat zijn wel heel veel bestuurswetenschappelijke veronderstellingen in twee zinnen. En die gaan niet op, legde recent de Algemene Rekenkamer weer eens bloot.
Ontvangers van subsidies doen niet namelijk lang niet altijd wat is afgesproken. En het met de subsidie beoogde maatschappelijk effect wordt bepaald niet altijd bereikt. Evaluaties vinden niet of gebrekkig plaats. En ons parlement krijgt bij lange na niet de informatie die nodig is om te beslissen.
Om deze uitspraken te kunnen doen levert de Rekenkamer mooie analyses. Van de 633 subsidieregelingen zijn de afgelopen vijf jaar maar 81 subsidies onderworpen aan een evaluatie. En alleen een minderheid betrof de effectiviteit van de subsidie. En als dan op effectiviteit geëvalueerd werd, is dat volgende de Rekenkamer zelden deugdelijk gebeurd.
Ergo, maar 1/8 van de subsidies is feitelijk geëvalueerd, minder dan de helft van de evaluaties betrof de effectiviteit, dus zeg 1/16. En dan deugde het onderzoek ook niet eens. Dus ruim minder dan 5% van alle subsidies is deugdelijk geëvalueerd op effectiviteit. En dan kwam het voor dat ministers bij wel geëvalueerde subsidies de positieve resultaten rapporteerden, maar kritische niet. Gekleurde informatie noemt de Rekenkamer het, een enorm understatement. Bijvoorbeeld over de subsidie aan de Atlantische Commissie heeft de minister alleen positieve hoofdbevindingen weergegeven, bevindingen die minder positief zijn niet. Maar hoewel ons parlement geen goed beeld kreeg van de van de effectiviteit van subsidies, is toch steeds bij wet of begroting besloten te subsidies voort te zetten.
So far so good. Stoppen ermee, zou de belastingbetaler dan denken. Zes miljard besteden in crisistijden en niet weten wat er met het geld gebeurt, daarvoor is wel een betere bestemming te vinden. Ik denk niet dat dit zal gebeuren. Ook het idee van de Rekenkamer om subsidies automatisch stop te zetten als blijkt dat ze niet effectief zijn, lost weinig op. Er wordt immers nauwelijks deugdelijk geëvalueerd op effectiviteit.
Ik denk dat we moeten erkennen dat subsidies een breed getolereerd smeermiddel zijn, waarmee politieke partijen, departementen en maatschappelijk subsidieontvangers de machine oliën. Een soort stilzwijgend verbond van gever en ontvanger waar niet te veel kritische vragen bij passen. Dus extra onderzoek gaat ook het verschil niet maken. Subsidies krijg je niet weg. Ik toon dat graag aan. Er is vast een subsidie voor mijn onderzoek te vinden.
