Column Binnenlands Bestuur dd 4 november 2011
Dankzij RTL weten we nu dat de verantwoording over dienstreizen van bestuursorganen en overhedisdiensten weinig gestalte krijgt. Vertegenwoordigers van tal van organisaties blijken peperduur te vliegen, luxe te slapen en gekke declaraties op te voeren, zoals whisky en sigaretten, pensionkosten voor de hond of gewoon de reiskosten van partners. Helpt deze openbaarheid over de besteding van middelen?
Recent onderzocht de Rekenkamer dat het droevig gesteld was met het onderzoek naar nut en noodzaak van programmasubsidies. Ondanks gebrek aan onderbouwing, wordt regelmatig besloten tot voortzetting van geldverslindende subsidies. Laten we geen illusie hebben, de besteding van de eigen uitgaven van overheidsorganisaties beter zou worden onderzocht.
Uitgaven aan salaris, huisvesting, ICT, kantoorartikelen, reis- en verblijfkosten zijn doorgaans sterk gereglementeerd. Dit om ervoor te zorgen dat er geen problemen ontstaan over de rechtmatigheid. Het heeft tot gevolg dan duizenden ambtenaren hun maandelijkse bonnetjes sparen, optellen, inkloppen en indienen. Waarna hun baas de declaratie parafeert, de interne controleafdeling de bonnetjes natelt en de accountant af en toe een steekproefje uitvoert. Dankzij de ondoorgrondelijkheid van regels of onkunde of slecht gedrag halen alle controleurs er nog het nodige uit ook. Maar de doelmatigheid van deze uitgaven is doorgaans ongrijpbaar.
Moest de Haagse afdeling echt deelnemen aan de vergadering in de regio? Iedere maand? Met een of twee man? Moet de reis naar Brussel met of zonder overnachting? Kan een verloren zonnebril worden gedeclareerd? Moet de hele afdeling een Blackberry En moet iedereen een eigen PC? En die dure licentie voor software, is en blijft die nodig? Voor iedereen? En is een laptop nodig als men ook een Blackberry heeft? Zijn Ipads nuttig, nodig, handig of gewoon een aangename luxe?
Deze en duizend-en-een andere vragen zijn ook te stellen voor opleidingen. Of voor reiskosten. Of voor de inhuur van externen. Of personeelsregelingen. En ze mogen ook worden gesteld. Maar nu, na de zoveelste scoop van RTL moeten we ook een paar lessen trekken over de eigen uitgaven van de overheid.
Ten eerste, de rechtmatigheid van deze uitgaven is de grootste zorg niet, die is redelijk afgevangen, de doelmatigheid is de achilleshiel. Ten tweede, de eigen uitgaven van de overheid zijn laag ten opzichte van de programma-uitgaven waardoor ze minder interne aandacht krijgen, wat bedrijfseconomisch gezien te begrijpen is. Ten derde, deze uitgaven zijn echter eenvoudig doelwit van media-onderzoek en mede daarom is een hele secure behandeling noodzakelijk, ieders reputatie en aanzien is ook kostbaar. Ten vierde, de gebruikelijke reflex van verdere reglementering na iedere ‘onthulling’ jaagt wel de kosten op maar niet noodzakelijkerwijs de doelmatigheid. Ten vijfde, beter dan welke regel dan ook is een hoge integriteit in de publieke sector van de politiek en ambtelijke top, voorbeeldgedrag. Het is daarom gewenst dat politieke partijen openheid geven over de besteding van fractiesubsidies en bestedingen van fractieleden. Het is tot slot gewenst om standaard alle declaraties van de departementale top openbaar te maken. Waarom niet?
